Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie.

Przepisy rozporządzenia stosuje się w przypadkach łącznego powierzania pracownikom mienia z obowiązkiem wyliczenia się w wydzielonej części uspołecznionego zakładu pracy, w której następuje powierzenie i oddzielne rozliczanie mienia, zwanej dalej miejscem powierzenia mienia.

Miejscem powierzenia mienia jest w szczególności: magazyn, sklep, punkt skupu, apteka, zakład handlowy, przemysłowy lub usługowy albo ich działy, stoiska, bu- fety, kioski itp., w których odbywa się sprzedaż lub produkcja albo są świadczone usługi.

Pracownikami, którym może być powierzone łącznie mienie z obowiązkiem wyliczenia się, są w szczególności: sprzedawcy, magazynierzy, osoby dokonujące skupu, farmaceuci, brygadziści, kelnerzy, kucharze, piekarze, maj- strowie produkcji, kierownicy sklepów i ich zastępcy, jak również pracownicy inkasujący gotówkę, jeżeli powierzono im równocześnie wykonywanie czynności związanych z dysponowaniem mieniem.

Pracownicy, o których mowa w § 1, mogą przyjąć na podstawie pisemnej umowy zawartej z zakładem pracy wspólną odpowiedzialność materialną za szkody spowodowane powstaniem niedoboru w powierzonym im łącznie mieniu, jeżeli liczba pracowników, poza wymienionymi w § 4 ust. 1, nie przekracza:

— przy pracy na jedną zmianę — 8 osób, — przy pracy na dwie zmiany — 12 osób, — przy pracy na trzy zmiany — 16 osób.

W zakładach usługowych, w zakładach żywienia zbiorowego oraz w sklepach samoobsługowych i preselek- cyjnych pracownicy, poza wymienionymi w § 4 ust. 1, mogą przyjąć wspólną odpowiedzialność materialną, jeżeli ich liczba w miejscu powierzenia mienia nie przekracza 24 osób na jedną zmianę.

Umowa o wspólnej odpowiedzialności materialnej może być zawarta, jeżeli większość pracowników, z zastrzeżeniami wynikającymi z § 27—30, wyrazi zgodę na przyjęcie takiej odpowiedzialności.

Za pisemną zgodą pracowników, którzy przyjęli wspólną odpowiedzialność materialną, wolno zatrudniać w miejscu powierzenia mienia:

Zgoda pracowników na zatrudnienie osób wymienionych w ust. 1 może być ograniczona do wykonywania przez te osoby określonych czynności.

Zatrudnienie osób wymienionych w ust. 1 pkt 1—4 lub dopuszczenie do wykonywania przez osoby wymienione w ust. 1 pkt 5 czynności pracowników wymaga zapewnienia pracownikom ponoszącym wspólną odpowiedzialność materialną możliwości nadzoru nad czynnościami wykonywanymi przez te osoby.

Każda zmiana w składzie pracowników, którzy przyjęli wspólną odpowiedzialność materialną w miejscu powierzenia mienia, wymaga zawarcia nowej umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej, z wyjątkiem przypadku określonego w ust.

2. W razie zmniejszenia się składu osobowego pracowników, którzy przyjęli wspólną odpowiedzialność materialną w miejscu powierzenia mienia, nie więcej niż o jedną czwartą w stosunku do stanu na dzień zakończenia ostatniej inwentaryzacji, zakład pracy może zaniechać zawarcia nowej umowy o wspólnej odpowiedzialności ma- terialnej na okres do najbliższej inwentaryzacji, jeżeli przeprowadzenie inwentaryzacji w związku ze zmniejszeniem się tego składu może spowodować znaczne zakłócenia w zaopatrzeniu lub w organizacji pracy. W tym przypadku przeprowadzenie inwentaryzacji nie może nastąpić później niż przed upływem 3 miesięcy od dnia zaprzestania pracy przez pierwszego z pracowników związanych umową o wspólnej odpowiedzialności materialnej.

Nie można zaniechać zawarcia nowej umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej oraz przeprowadzenia inwentaryzacji, gdy zmniejszenie składu osobowego nastąpiło z powodu:

Nie można również odstąpić od przeprowadzenia inwentaryzacji, jeżeli zażąda tego przynajmniej jedna z pozostałych osób współodpowiedzialnych w przypadkach określonych w ust. 2.

Warunkiem wspólnej odpowiedzialności materialnej jest powierzenie mienia łącznie wszystkim pracownikom odpowiedzialnym według zasad określonych w § 2 albo samemu kierownikowi sklepu lub jego zastępcy w okolicznościach umożliwiających osobom materialnie odpowiedzialnym branie udziału w przeprowadzaniu inwentaryzacji i zgłaszanie związanych z tą czynnością uwag.

Pracownikowi ponoszącemu wspólną odpowiedzialność materialną przysługuje prawo wglądu w rachunkowość zakładu pracy dotyczącą rozliczenia powierzonego mienia oraz brania udziału w przyjmowaniu i wydawaniu mienia.

Jeżeli rozliczenie mienia wykaże niedobór, każdy z pracowników ponoszących wspólną odpowiedzialność materialną może odstąpić na piśmie, ze skutkiem na przyszłość, od umowy ustanawiającej taką odpowiedzialność.

Zakład pracy może odstąpić od umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej w każdym czasie.

Pracownik ponoszący wspólną odpowiedzialność materialną, który po nieobecności trwającej nie dłużej niż 35 dni powrócił do pracy przed zakończeniem lub po zakończeniu inwentaryzacji, jest nadal związany umową o wspólnej odpowiedzialności materialnej, jeżeli skład pracowników związanych tą umową nie ulegnie zmianie.

Pracownik ponoszący wspólną odpowiedzialność materialną, który po nieobecności trwającej dłużej niż 35 dni powrócił do pracy przed zakończeniem inwentaryzacji przeprowadzanej w terminie określonym w § 12 w związku z jego nieobecnością w pracy lub z innych przyczyn, jest nadal związany umową o wspólnej odpowiedzialności materialnej, jeżeli skład pracowników związanych taką umową o wspólnej odpowiedzialności nie ulega zmianie.

Pracownik ponoszący wspólną odpowiedzialność materialną, który po nieobecności trwającej dłużej niż 35 dni powrócił do pracy po zakończeniu inwentaryzacji, może przyjąć wspólną odpowiedzialność materialną dopiero od dnia zakończenia inwentaryzacji przeprowadzonej z jego udziałem. Do czasu jej przeprowadzenia pracownik może być zatrudniony na warunkach określonych w § 3.

Jeżeli pracownik ponoszący wspólną odpowiedzialność materialną zgłosi na piśmie zarzuty nieprawidłowego wykonania obowiązków związanych z pieczą nad powierzonym mieniem przeciwko innemu pracownikowi ponoszącemu taką odpowiedzialność i w związku z tym zażąda przeprowadzenia inwentaryzacji, należy do niej przystąpić niezwłocznie, jednak nie później niż w ciągu 7 dni od otrzymania takiego żądania przez zakład pracy.

Jeżeli zgłoszone zarzuty wskazują na takie działanie lub zaniedbanie, które może przyczynić się do powstania niedoboru lub innej szkody, zakład pracy powinien niezwłocznie po otrzymaniu zarzutów odsunąć pracownika, którego one dotyczą, od wykonywania czynności wynikających z umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej, z wyjątkiem współudziału w czynnościach inwentaryzacyjnych.

W razie wypowiedzenia przez jedną ze stron umowy o pracę z pracownikiem ponoszącym wspólną odpowiedzialność materialną zakończenie inwentaryzacji powinno nastąpić najpóźniej w dniu rozwiązania umowy o pracę.

W razie rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia lub w razie wygaśnięcia umowy o pracę z innych przyczyn do przeprowadzenia inwentaryzacji należy przystąpić niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 7 dni od dnia rozwiązania lub wygaśnięcia umowy o pracę.

Pracownicy, o których mowa w § 13 ust. 1 i 2, są nadal związani umową o wspólnej odpowiedzialności materialnej, jeżeli przy zmniejszeniu liczby osób objętych umową zakład pracy zaniechał zawarcia nowej umowy, zachowując wymagania określone w § 5 ust.

2. Wymagania przeprowadzania inwentaryzacji, zawarte w § 14 i § 19 ust. 1, nie obowiązują, jeżeli zakład pracy, stosując przepis § 5 ust. 2, zaniecha zawarcia nowej umowy.

Pracownikowi ponoszącemu wspólną odpowiedzialność materialną należy umożliwić udział w inwentaryzacji przeprowadzanej w związku z powierzeniem mienia.

W razie niemożności wzięcia udziału w inwentaryzacji określonej w ust. 1 z powodu choroby lub innej ważnej przyczyny pracownik ponoszący wspólną odpowiedzialność materialną może wskazać na piśmie inną osobę, która za zgodą zakładu pracy weźmie za niego udział w przeprowadzaniu inwentaryzacji.

Jeżeli pracownik nie bierze udziału w przeprowadzaniu inwentaryzacji ani też nie wskaże innej osoby (ust. 2), zakład pracy przeprowadzi inwentaryzację przez komisję złożoną co najmniej z 3 osób.

Pracownikowi ponoszącemu wspólną odpowiedzialność materialną, z którym stosunek pracy został rozwiązany, należy umożliwić udział w przeprowadzanej inwentaryzacji. Pracownik taki może wskazać na piśmie inną osobę, która za zgodą zakładu pracy weźmie za niego udział w inwentaryzacji.

W razie nieskorzystania przez pracownika z uprawnień określonych w ust. 1 zakład pracy przeprowadzi inwentaryzację w trybie określonym w § 22 ust. 3.

W razie nieprzystąpienia do inwentaryzacji w przypadkach i terminach określonych w § 14 i § 19 ust. 2 pracownik, którego nieobecność w pracy wywołała konieczność przeprowadzenia inwentaryzacji, jak i ten, z którym umowa o pracę lub umowa o wspólnej odpowiedzialności materialnej wygasła, staje się wolny od odpowiedzialności wynikającej z umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej. Pozostali pracownicy są zwolnieni od takiej odpowiedzialności, jeżeli mimo pisemnego żądania przynajmniej jednego z nich, zgłoszonego w ciągu 7 dni, licząc od upływu tych terminów, nie przystąpiono niezwłocznie do inwentaryzacji. W braku takiego żądania pracownicy ci nie odpowiadają jednak za część szkody, przypadającą na pracownika, który stał się wolny od wspólnej odpowiedzialności materialnej.

Jeżeli zakład pracy skorzystał z uprawnień określonych w § 5 ust. 2, a rozliczenie najbliższej inwentaryzacji przeprowadzonej po zmniejszeniu się składu osobowego wykaże niedobór, część tego niedoboru przypadająca na pracowników, którzy przestali ponosić wspólną odpowiedzialność materialną, obciąża zakład pracy.

W przypadkach, gdy nie może być zawarta umowa o wspólnej odpowiedzialności materialnej ze wszystkimi pracownikami w miejscu powierzenia mienia, można zawrzeć taką umowę z kierownikiem i jego zastępcą (zastępcami), jeżeli mienie zostało im powierzone łącznie.

W razie łącznego powierzenia mienia kierownikowi i jego zastępcy (zastępcom) — do odpowiedzialności ich stosuje się przepisy § 5 ust. 1, § 6, § 7, § 8 ust. 2, § 10, § 20, § 22, § 23, § 24, § 25 ust. 1 i § 26.

W przypadkach określonych w § 27 niedopuszczalne jest zatrudnienie pracownika bez zgody kierow- nika oraz bez zgody jego zastępcy (zastępców), któremu (którym) łącznie z kierownikiem powierzono mienie.

Na żądanie kierownika lub jego zastępcy, któremu łącznie z kierownikiem powierzono mienie (§ 27 ust. 1), zakład pracy obowiązany jest w ciągu 14 dni odwołać podległego im pracownika. W czasie od zgłoszenia żądania do odwołania pracownika kierownik lub jego zastępca mogą nie dopuścić pracownika do pełnienia obowiązków.

Umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej, obowiązujące w dniu wejścia w życie rozporządzenia, należy dostosować do przepisów rozporządzenia w terminie 6 miesięcy.

Z kierownikami i ich zastępcami, którym na podstawie dotychczasowych przepisów powierzono mienie łącznie z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się, bez zawarcia umowy o odpowiedzialności wspólnej, należy niezwłocznie zawrzeć umowę o wspólnej odpowiedzialności materialnej na podstawie przepisów rozporządzenia (§ 27— 30), chyba że do tych pracowników stosuje się zasady ograniczonej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie, ustalone odrębnymi przepisami. Umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej, obowiązujące w dniu wejścia w życie rozporządzenia, zachowują moc do czasu ich zmiany stosownie do przepisu ust. 1.