Ustawa z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą na własny rachunek oraz ich rodzin.

Obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu określonemu ustawą, zwanemu dalej „ubezpieczeniem”, podlegają osoby prowadzące na podstawie uprawnień określonych odrębnymi przepisami działalność zarobkową w zakresie:

zwane dalej „ubezpieczonymi”.

Jeżeli uprawnienie do prowadzenia działalności określonej w ust. 1 zostało udzielone dwom lub więcej osobom, ubezpieczenie obejmuje każdą z tych osób.

W razie równoczesnego prowadzenia przez tę samą osobę dwóch lub więcej rodzajów działalności określonej w ust. 1 podlega ona ubezpieczeniu tylko z tytułu prowadzenia jednego rodzaju działalności.

Ubezpieczeniu nie podlegają osoby prowadzące działalność określoną w art. 1, które:

Przepis ust. 1 pkt 1 nie dotyczy osób, o których mowa w art. 1 ust. 1 pkt 4.

Ubezpieczenie obejmuje jednak osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 3 i 4 - na ich wniosek.

Obowiązek ubezpieczenia powstaje od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, w którym nastąpiło rozpoczęcie działalności rodzącej obowiązek ubezpieczenia; obowiązek ten ustaje z końcem miesiąca kalendarzowego, w którym nastąpiło zaprzestanie działalności.

Osoba, która podlegała ubezpieczeniu, może po ustaniu obowiązku ubezpieczenia kontynuować ubezpieczenie przez okres nie przekraczający sześciu miesięcy.

Świadczenia pieniężne w razie choroby i macierzyństwa przysługują na zasadach i w wysokości określonych przepisami o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Zasiłek chorobowy przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej nieprzerwanie co najmniej trzydzieści kolejnych dni.

Zasiłek porodowy i zasiłek macierzyński przysługują z tytułu:

Zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego albo urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.

Zasiłek porodowy przysługuje również nie pracującej żonie ubezpieczonego, pozostającej z nim we wspólności małżeńskiej.

Zasiłek rodzinny przysługuje na zasadach i w wysokości określonych przepisami o ubezpieczeniu rodzinnym, z uwzględnieniem ust. 2 i 3.

Prawo do zasiłku rodzinnego powstaje po upływie trzech miesięcy nieprzerwanego ubezpieczenia lub bez względu na okres ubezpieczenia, jeżeli objęcie ubezpieczeniem nastąpiło w ciągu trzech miesięcy od dnia:

Zasiłki rodzinne wypłaca się w kwotach ustalonych dla zasiłków w wysokości podstawowej.

Świadczenia emerytalne przysługują na zasadach i w wysokości określonych przepisami o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Wiek emerytalny wynosi: 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.

Z okresu ubezpieczenia wymaganego do przyznania emerytury co najmniej pięć lat powinien stanowić okres ubezpieczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 2.

Renta inwalidzka przysługuje w razie zaliczenia do I lub II grupy inwalidów.

Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w porozumieniu z Ministrem Handlu Wewnętrznego i Usług może w drodze rozporządzenia ustalić dla osób prowadzących działalność w warunkach szkodliwych dla zdrowia wiek emerytalny niższy niż określony w ust. 2.

Renta inwalidzka i renta rodzinna z tytułu wypadku przy prowadzeniu działalności określonej w art. 1 oraz w razie choroby zawodowej przysługują na zasadach i w wysokości określonych przepisami o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Za wypadek, o którym mowa w ust. 1, uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło:

Za choroby zawodowe uważa się choroby określone przepisami wydanymi na podstawie art. 231 pkt 2 Kodeksu pracy.

Renta inwalidzka przysługuje w razie zaliczenia do I lub II grupy inwalidów.

Do emerytur, rent inwalidzkich i rent rodzinnych, o których mowa w art. 5 pkt 4 i 5, przysługują dodatki rodzinne oraz dodatki z tytułu zaliczenia do I grupy inwalidów.

Do emerytur, rent inwalidzkich i rent rodzinnych, o których mowa w art. 5 pkt 4, przysługują ponadto dodatki z tytułu odznaczenia orderem lub tytułem honorowym.

Do renty chorobowej przysługują tylko dodatki rodzinne.

Dodatki, o których mowa w ust. 1-3, przysługują na zasadach i w wysokości określonych przepisami o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Ilekroć przepisy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, o ubezpieczeniu rodzinnym oraz o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin uzależniają prawo do świadczeń lub ich wysokość od posiadania ustalonego okresu zatrudnienia - przy ustalaniu świadczeń dla osób ubezpieczonych przez taki okres rozumie się okres ubezpieczenia i okresy zaliczane do okresu ubezpieczenia.

Za okres ubezpieczenia w rozumieniu ust. 1 uważa się miesiące kalendarzowe, za które ubezpieczony opłacił składki na ubezpieczenie lub w których nastąpiło zwolnienie od opłacania składek. Okresy ubezpieczenia na podstawie przepisów dotychczasowych są okresami ubezpieczenia w rozumieniu ustawy.

Do okresu ubezpieczenia zalicza się okresy:

W razie zalegania przez osobę prowadzącą działalność z opłatą należnych składek na ubezpieczenie za okres dłuższy niż trzy miesiące świadczenia, o których mowa w art. 5 pkt 1-3, nie przysługują za ten okres.

Jeżeli osoba, która nabyła prawo do pobierania emerytury, renty inwalidzkiej lub renty chorobowej, nie opłaciła składek na ubezpieczenie za okres poprzedzający nabycie tego prawa, zaległe składki potrąca się z należnych świadczeń na zasadach ustalonych przepisami o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin w zakresie potrącania zaliczek wypłaconych na poczet świadczeń.

Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do renty rodzinnej przysługującej po ubezpieczonym, który zalegał z opłatą należnych składek na ubezpieczenie.

W razie prowadzenia działalności określonej w art. 1 przez osobę, która nabyła prawo do emerytury lub renty określonej w art. 5 pkt 4, prawo do tych świadczeń ulega zawieszeniu.

W razie osiągania przez osobę, o której mowa w ust. 1, zarobków lub dochodów z innych źródeł niż prowadzenie działalności stosuje się zasady zawieszania prawa do świadczeń, określone przepisami o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w porozumieniu z Ministrem Handlu Wewnętrznego i Usług w drodze rozporządzenia określa:

Minister Zdrowia i Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych określa zasady i tryb orzekania oraz wydawania zwolnień lekarskich, a także zasady kontroli orzecznictwa lekarskiego w sprawach czasowej niezdolności do wykonywania działalności określonej w art. 1.

Obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia ciąży na osobie prowadzącej działalność, o której mowa w art. 1.

Osoba, o której mowa w ust. 1, może być objęta ubezpieczeniem również z urzędu.

Obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia ciąży także na organizacji społeczno-zawodowej, której członkiem jest osoba podlegająca ubezpieczeniu.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustala wzory zgłoszeń do ubezpieczenia, wzory legitymacji ubezpieczeniowych, tryb wydawania tych legitymacji oraz sposób dokonywania w nich wpisów.

Osoby prowadzące działalność obowiązane są opłacać składki na ubezpieczenie za każdy miesiąc ubezpieczenia.

Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w porozumieniu z Ministrem Handlu Wewnętrznego i Usług określa w drodze rozporządzenia wypadki, w których następuje zwolnienie od opłacania składek.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie stanowią kwoty zryczałtowane.

Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w porozumieniu z Ministrem Handlu Wewnętrznego i Usług w drodze rozporządzenia określa:

W sprawie poboru składek na ubezpieczenie stosuje się zasady i tryb postępowania, ustalone dla poboru składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników zatrudnionych w zakładach rzemieślniczych.

Zaległe składki podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Ubezpieczeniu określonemu w ustawie podlegają również:

jeżeli współpracują przy prowadzeniu działalności w wymiarze co najmniej połowy czasu pracy obowiązującego pracowników gospodarki uspołecznionej. Osoby te zwane są dalej „osobami współpracującymi”.

Członkami rodziny w rozumieniu ust. 1 pkt 1 są: małżonek, dzieci własne i przysposobione, pasierbowie, dzieci obce przyjęte na wychowanie, rodzice, osoby przysposabiające, ojczym, macocha, teściowie, dziadkowie, wnuki, rodzeństwo, zięciowie, synowe, szwagierki i szwagrowie.

Ubezpieczeniu nie podlegają jednak osoby współpracujące, które nie ukończyły 16 lat życia lub z którymi współpraca wykonywana jest przez okres krótszy niż sześć miesięcy, albo gdy zachodzą okoliczności określone w art. 2 ust. 1 pkt 2-4.

Obowiązek ubezpieczenia osoby współpracującej powstaje od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, w którym nastąpiło rozpoczęcie współpracy.

Obowiązek ubezpieczenia osoby współpracującej ustaje z dniem:

Obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia osoby współpracującej ciąży na osobie prowadzącej działalność, o której mowa w art. 1.

Składki na ubezpieczenie za osobę współpracującą opłaca osoba prowadząca działalność, a w wypadku kontynuowania przez osobę, która wykonywała współpracę, ubezpieczenia na podstawie art. 3 ust. 2 - składkę opłaca ta osoba.

Świadczenia określone w ustawie przysługują:

Prawo do świadczeń objętych ustawą za okres przed wejściem jej w życie ustala się i świadczenia wymierza według przepisów dotychczasowych.

Zasiłek macierzyński z tytułu urodzenia dziecka przed dniem wejścia w życie ustawy przysługuje od dnia jej wejścia w życie, jednak tylko do upływu okresu równego okresowi urlopu macierzyńskiego, liczonego od dnia porodu.

Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio w razie przyjęcia dziecka na wychowanie przed dniem wejścia w życie ustawy.

Osobom pobierającym w dniu wejścia w życie ustawy emerytury lub renty określone przepisami o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników przyznaje się z urzędu - zamiast tych emerytur lub rent - odpowiednio emerytury lub renty przewidziane w art. 9 ustawy, podwyższając je według zasad określonych w ust. 2-5.

Podstawą wymiaru świadczeń przyznanych w myśl ust. 1 jest podstawa wymiaru emerytury lub renty przyznanej w myśl przepisów dotychczasowych.

Emerytury i renty wypłacane w kwotach najniższych podwyższa się do kwot najniższych emerytur i rent, określonych przepisami o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, oraz przy zastosowaniu zasad określonych tymi przepisami.

Emerytury i renty, wypłacane w wysokości wyższej od kwot najniższych emerytur i rent, oblicza się według stawek wymiaru określonych przepisami o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin na dzień 1 stycznia 1980 r.; różnica między miesięczną kwotą świadczeń obliczonych według tych stawek a miesięczną kwotą świadczeń przysługujących dotychczas stanowi kwotę podwyżki, która nie może wynosić mniej niż 125 zł.

Podwyżkę, o której mowa w ust. 4, realizuje się przez coroczne zwiększanie emerytur i rent o 1/4 część kwoty podwyżki. Jeżeli kwota tej podwyżki wynosi mniej niż 240 zł, emeryturę lub rentę podwyższa się - aż do wyczerpania tej kwoty: