Obwieszczenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 lutego 1983 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin.

Prawo do świadczeń pieniężnych ustalają i świadczenia wypłacają właściwe do spraw rent organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Świadczeń leczniczych udzielają zakłady społeczne służby zdrowia.

Inwalidą wojennym jest żołnierz, który został zaliczony do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa powstałego w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych w czasie:

Za inwalidę wojennego uważa się również żołnierza mającego obywatelstwo polskie, który został zaliczony do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa powstałego w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych w czasie pełnienia w okresie wojny 1939-1945 służby w Armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz w innych armiach sojuszniczych, a także w oddziałach antyfaszystowskiego ruchu podziemnego lub partyzanckiego działających na obszarze innych państw.

Podstawę wymiaru renty inwalidzkiej stanowi:

Jeżeli renta pobierana przez inwalidę wojennego przed dniem 1 stycznia 1983 r. obliczona była od wynagrodzenia wyższego niż odpowiednie kwoty określone w ust. 1, podstawę wymiaru renty stanowi nadal to wynagrodzenie. Jeżeli wynagrodzenie podlegało podatkowi od wynagrodzeń i składce na cele emerytalne, pomniejsza się je o kwotę tego podatku i składki, nie więcej jednak niż do kwot określonych w ust. 1.

Renty obliczone od podstawy wymiaru, o której mowa w ust. 1 i 2, ulegają - w miarę wzrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej - corocznym podwyżkom na zasadach i w terminach określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Do rent inwalidzkich przysługują dodatki:

Dodatki wymienione w ust. 1 pkt 1-3 przysługują w wysokości i na zasadach określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, z tym że dodatek pielęgnacyjny z tytułu zaliczenia do I grupy inwalidów przysługuje w wysokości zwiększonej o 50%.

Inwalidzie wojennemu przysługuje prawo do bezpłatnych świadczeń leczniczych, przedmiotów ortopedycznych, protez, środków pomocniczych oraz leków i środków opatrunkowych.

Uprawnienia, o których mowa w ust. 1, przysługują również osobie, która doznała uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 i 8 i nie została zaliczona do żadnej z grup inwalidów.

Członkom rodziny inwalidy wojennego przysługuje prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1, i świadczeń położniczych.

Świadczenia określone w ust. 1-3 przysługują na zasadach określonych przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Inwalida wojenny może być poddany specjalnemu leczeniu, przeszkoleniu oraz usprawnieniu w ośrodkach rehabilitacji w celu całkowitego lub częściowego przywrócenia zdolności do pracy albo zapobieżenia pogorszeniu stanu zdrowia.

W zakresie specjalnego leczenia, przeszkolenia oraz usprawnienia stosuje się odpowiednio przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Inwalidzie wojennemu przysługuje, z uwzględnieniem ust. 2, prawo do bezpłatnych przejazdów tramwajami i autobusami (trolejbusami) komunikacji miejskiej, bez względu na miejsce zamieszkania, oraz prawo do 50% ulgi taryfowej przy przejazdach kolejami i autobusami państwowej komunikacji samochodowej.

Inwalidzie wojennemu zaliczonemu do I grupy inwalidów przysługuje prawo do bezpłatnych przejazdów kolejami i autobusami państwowej komunikacji samochodowej.

Uprawnienia, o których mowa w ust. 1 i 2, przysługujące inwalidzie wojennemu zaliczonemu do I grupy inwalidów, przysługują odpowiednio towarzyszącemu mu przewodnikowi.

Minister Komunikacji w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Prezesem Urzędu do Spraw Kombatantów może przyznać inwalidom wojennym dalsze ulgi przy przejazdach kolejami, autobusami państwowej komunikacji samochodowej oraz innymi środkami komunikacji w kraju.

Inwalida wojenny, któremu inwalidztwo utrudnia w znacznym stopniu poruszanie się i korzystanie z publicznych środków lokomocji, uprawniony jest do bezpłatnego otrzymania motorowego wózka inwalidzkiego albo może otrzymać pomoc finansową na częściowe pokrycie kosztu zakupu przydzielonego mu samochodu osobowego.

Minister Zdrowia i Opieki Społecznej w porozumieniu z Prezesem Urzędu do Spraw Kombatantów określa zasady i tryb przyznawania inwalidom wojennym świadczeń wymienionych w ust. 1.

Inwalidzie wojennemu zapewnia się pracę odpowiadającą jego sprawności fizycznej i kwalifikacjom zawodowym.

Właściwy terenowy organ administracji państwowej na wniosek inwalidy wojennego kieruje go do pracy. Zakład pracy, do którego inwalida został skierowany, jest obowiązany zatrudnić go stosownie do sprawności fizycznej i kwalifikacji zawodowych.

Rozwiązanie z inwalidą wojennym stosunku pracy przez zakład pracy może być dokonane tylko po uzyskaniu pisemnej zgody właściwego terenowego organu administracji państwowej:

Zgoda, o której mowa w ust. 3, nie jest wymagana do rozwiązania stosunku pracy z inwalidą wojennym:

Inwalidzie wojennemu zalicza się czas jego służby wojskowej oraz okresy pobytu w niewoli i w obozach dla internowanych, w obozach koncentracyjnych lub w więzieniach w związku z udziałem w ruchu podziemnym lub partyzanckim w czasie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. do okresów zatrudnienia, od których zależy przyznanie lub wysokość wszelkich świadczeń przysługujących pracownikom od zakładu pracy.

Do okresów zatrudnienia, od których zależy przyznanie lub wysokość wszelkich świadczeń przysługujących pracownikom od zakładu pracy, zalicza się również okresy służby i działalności, o których mowa w art. 8.

Okresy, o których mowa w ust. 1 i 2, zalicza się w wymiarze podwójnym do okresu zatrudnienia, od którego zależy przyznanie emerytury lub renty.

Inwalida wojenny, który ma wymagany do uzyskania emerytury okres zatrudnienia, może na swój wniosek przejść na emeryturę po osiągnięciu wieku:

Przepisy ust. 1 stosuje się odpowiednio również do inwalidy nabywającego prawo do emerytury z innego tytułu niż zatrudnienie.

Inwalida wojenny wymagający szczególnej opieki korzysta z pierwszeństwa w umieszczeniu, na jego wniosek, w domu kombatanta lub w domu pomocy społecznej. Na pokrycie kosztów utrzymania w tych domach można dokonywać potrąceń z renty według zasad określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Potrąceń na pokrycie kosztów utrzymania, o których mowa w ust. 1, można dokonywać również w razie pobytu powyżej 1 roku w zamkniętych zakładach społecznych służby zdrowia.

Szczegółowe zasady dokonywania potrąceń, o których mowa w ust. 2, określa w drodze rozporządzenia Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w porozumieniu z Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej, uwzględniając stan rodzinny osób pobierających renty.

Świadczenia określone w niniejszym rozdziale przysługują uprawnionym członkom rodziny pozostałym po:

Za członków rodziny uprawnionych do świadczeń uważa się:

Uprawnionym członkom rodziny przysługuje renta rodzinna w wysokości:

Podstawę wymiaru renty rodzinnej stanowi - w zależności od wyboru osoby uprawnionej:

Przepis art. 11 ust. 3 stosuje się odpowiednio.

Inwalidą wojskowym jest żołnierz niezawodowy Sił Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, który został zaliczony do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa powstałego:

Nie uważa się za inwalidę wojskowego żołnierza zwolnionego z czynnej służby wojskowej podczas pierwszych 6 tygodni jej odbywania z powodu choroby, która powstała niewątpliwie przed stawieniem się żołnierza do służby wojskowej i nie uległa pogorszeniu wskutek tej służby.

Za inwalidztwo pozostające w związku ze służbą wojskową uważa się inwalidztwo, które powstało na skutek:

Minister Obrony Narodowej ustala w porozumieniu z Ministrami Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Zdrowia i Opieki Społecznej wykazy chorób i stanów chorobowych, o których mowa w ust. 1 pkt 3 i 4.

Renta inwalidzka przysługuje żołnierzowi, o którym mowa w art. 30 ust. 1.

Prawo do renty inwalidzkiej powstaje po zwolnieniu żołnierza ze służby wojskowej. W przypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie może być na wniosek komendanta szpitala wojskowego, w którym żołnierz przebywa na leczeniu, przyznane żołnierzowi prawo do renty jeszcze przed zwolnieniem go ze służby.

Renta inwalidzka przysługuje również żołnierzowi zwolnionemu z czynnej służby wojskowej z powodu czasowej niezdolności do służby, jeżeli żołnierz ten nie ma prawa do zasiłku chorobowego. Renta ta przysługuje przez czas trwania niezdolności do wykonywania zatrudnienia. Na czas ten zalicza się żołnierza do jednej z grup inwalidów.

Podstawę wymiaru stanowi uposażanie przysługujące żołnierzowi zawodowemu w odpowiednim stopniu wojskowym i według stanowiska typowego dla tego stopnia; dla żołnierzy w stopniach niższych od pierwszego stopnia podoficera zawodowego podstawę wymiaru renty stanowi uposażenie przewidziane dla tego stopnia i według odpowiedniego stanowiska typowego.

Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych określa w porozumieniu z Ministrem Obrony Narodowej składniki uposażenia wchodzące w skład podstawy wymiaru renty, o której mowa w ust. 1.

Jeżeli żołnierz w chwili powołania do służby był pracownikiem lub jeżeli jego zatrudnienie ustało w okresie nie dłuższym niż 3 miesiące przed powołaniem do służby, podstawę wymiaru renty stanowi - o ile jest to korzystniejsze - wynagrodzenie za okres ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia albo za okres kolejnych 24 miesięcy zatrudnienia z okresu 12 lat przed powołaniem do służby.

Przy ustalaniu podstawy wymiaru stosownie do ust. 3 stosuje się przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Jeżeli wynagrodzenie podlegało podatkowi od wynagrodzeń i składce na cele emerytalne, pomniejsza się je o kwotę tego podatku i składki.

Podstawa wymiaru nie może być niższa od odpowiednich kwot określonych w art. 11 ust. 1.

Renty obliczone od podstawy wymiaru, o której mowa w ust. 1, podlegają podwyższeniu w razie podwyższenia uposażeń żołnierzy zawodowych, przez przyjęcie za podstawę wymiaru odpowiednio podwyższonego uposażenia; podwyższenie rent następuje każdorazowo od dnia 1 marca przypadającego po dniu, od którego podwyższone zostało uposażenie żołnierzy zawodowych; podwyższenie rent po raz pierwszy nastąpi w terminie określonym w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, dotyczących podwyższenia emerytur i rent.

Renty obliczone od podstawy wymiaru, o której mowa w ust. 3 i 5, podlegają podwyższeniu w miarę wzrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej na zasadach i w terminach określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Do rent inwalidzkich przysługują dodatki:

Dodatki, o których mowa w ust. 1 pkt 1-3, przysługują w wysokości i na zasadach określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Zaopatrzenie przewidziane dla inwalidów wojskowych przysługuje również:

Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w porozumieniu z Ministrem Obrony Narodowej może w drodze rozporządzenia przyznać prawo do zaopatrzenia przewidzianego dla inwalidów wojskowych również innym osobom niż wymienione w ust. 1, jeżeli obowiązki lub zadania wykonywane przez te osoby wynikają z przepisów o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej lub określone są przepisami szczególnymi, a zakres i charakter tych obowiązków uzasadnia traktowanie osób wykonujących te obowiązki na równi z żołnierzami.

Świadczenia określone w niniejszym rozdziale przysługują członkom rodziny:

Świadczenia przysługują również członkom rodziny żołnierza, który zaginął w czasie pełnienia służby wojskowej. Prawo do tych świadczeń wygasa z upływem terminu, w którym najwcześniej mogło nastąpić uznanie żołnierza za zmarłego.

Za pozostającą w związku ze służbą wojskową uważa się śmierć, która nastąpiła wskutek przyczyn wymienionych w art. 32.

Przepisy ust. 1-3 stosuje się odpowiednio do członków rodzin osób wymienionych w art. 42.,

Uprawnionym członkom rodziny przysługuje renta rodzinna, która wynosi miesięcznie:

Przepisy art. 25 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

W przypadkach, o których mowa w art. 43 ust. 2, renta rodzinna przysługuje w wysokości przewidzianej dla rodziny po żołnierzu zmarłym.

Podstawę wymiaru renty rodzinnej stanowi w zależności od wyboru osoby uprawnionej:

Jeżeli wynagrodzenie podlegało podatkowi od wynagrodzeń i składce na cele emerytalne, pomniejsza się je o kwotę tego podatku i składki.

Podstawa wymiaru renty rodzinnej nie może być niższa od odpowiednich kwot określonych w art. 25 ust. 2 pkt 1.

Do renty rodzinnej stosuje się odpowiednio przepisy art. 37 ust. 6 i 7.

Prawo do świadczeń powstaje z dniem spełnienia się wszystkich warunków wymaganych przez ustawę do uzyskania tego prawa.

Prawo do świadczeń ustaje:

Inwalidzie wojennemu pobierającemu rentę inwalidzką obliczoną od podstawy wymiaru określonej w art. 11 ust. 1 pkt 1, który nabył prawo do emerytury, wypłaca się rentę inwalidzką i emeryturę w pełnej wysokości.

Inwalidzie wojennemu, pobierającemu rentę inwalidzką obliczoną od podstawy wymiaru w kwocie wyższej niż określona w art. 11 ust. 1 pkt 1, który nabył prawo do emerytury, wypłaca się w zależności od jego wyboru:

Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do inwalidy wojennego, który nabył prawo do renty inwalidzkiej za gospodarstwo rolne przekazane następcy lub Państwu.

Przepisy ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 stosuje się odpowiednio do inwalidy wojskowego, którego inwalidztwo pozostaje w związku ze służbą wojskową.

Osobie uprawnionej do renty rodzinnej po osobach, o których mowa w art. 24 ust. 1, albo po żołnierzu lub inwalidzie wojskowym, którego śmierć pozostaje w związku ze służbą wojskową - w razie uzyskania prawa do emerytury - wypłaca się w zależności od jej wyboru:

Przepis ust. 5 stosuje się odpowiednio w razie uzyskania przez osobę pobierającą rentę rodzinną, o której mowa w tym przepisie, prawa do renty inwalidzkiej za gospodarstwo rolne przekazane następcy lub Państwu.

W wypadkach nie wymienionych w ust. 1-6 osobie uprawnionej do renty inwalidzkiej lub rodzinnej na podstawie niniejszej ustawy oraz do innych świadczeń o charakterze rentowym wypłaca się jedno świadczenie - wyższe lub przez nią wybrane.

Dodatek z tytułu odznaczeń państwowych przysługujący osobom, o których mowa w ust. 1- 6, wypłaca się na zasadach określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, przy czym łączna jego wysokość nie może przekraczać 3.000 zł miesięcznie.

Inwalida, o którym mowa w ust. 2 pkt 2 i w ust. 3, 4 i 7, zachowuje prawo do dodatku pielęgnacyjnego oraz innych uprawnień, które przysługiwały mu z tytułu renty inwalidzkiej.

Wysokość renty inwalidzkiej ulega na wniosek inwalidy ponownemu ustaleniu, jeżeli inwalida nie nabył prawa do emerytury lub renty z innego tytułu, a po przyznaniu renty inwalidzkiej zatrudniony był co najmniej przez 24 miesiące, i jeżeli renta obliczona od wynagrodzenia z tytułu tego zatrudnienia byłaby wyższa od renty, do której jest uprawniony. Przy ustalaniu wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru renty stosuje się przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Ponowne ustalenie wysokości renty inwalidzkiej następuje po ustaniu zatrudnienia; rentę podwyższoną wypłaca się, jeżeli inwalida nie osiąga wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia lub dochodu z innych źródeł.

Świadczenia przyznaje się na wniosek osoby uprawnionej.

Prawo do świadczeń ustala organ rentowy w formie decyzji.

Od decyzji organu rentowego przysługują osobie zainteresowanej środki prawne przewidziane w odrębnych przepisach.

Do postępowania w sprawie ustalania prawa do świadczeń i wypłaty świadczeń stosuje się przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Przewidziane w tych przepisach obowiązki zakładów pracy ciążą na właściwych jednostkach wojskowych w zakresie określonym przez Ministra Obrony Narodowej w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych.

Związek zranień, kontuzji i innych obrażeń lub chorób z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych albo ze służbą wojskową oraz związek śmierci żołnierza z tymi działaniami lub tą służbą ustala wojskowa komisja lekarska. Wojskowa komisja lekarska ustala również związek śmierci ze służbą wojskową żołnierza zwolnionego ze służby, jeżeli śmierć nastąpiła w wojskowym zakładzie leczniczym. Związek zranień i kontuzji z działaniami wymienionymi w art. 8 ustala wojskowa komisja lekarska, z wyjątkiem związku zranień i kontuzji z działaniami wymienionymi w pkt 4 lit. a) tego artykułu, który ustala komisja lekarska służby zdrowia Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Grupę inwalidztwa i datę jego powstania, związek inwalidztwa z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych albo ze służbą wojskową, związek śmierci ze służbą wojskową żołnierza zwolnionego ze służby, który zmarł poza wojskowym zakładem leczniczym, oraz związek śmierci inwalidy ze służbą wojskową ustala komisja lekarska do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, w skład której wchodzi także lekarz - przedstawiciel Związku Inwalidów Wojennych PRL, na podstawie orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej lub komisji lekarskiej służby zdrowia Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, o których mowa w ust. 1.

Renty inwalidzkie przewidziane w ustawie dla inwalidów wojennych przysługują również osobom zaliczonym do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa powstałego w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych w okolicznościach innych niż określone w art. 6, jeżeli osoby te były uznane za inwalidów wojennych w myśl przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy.

Jeżeli osoba, o której mowa w ust. 1, uprawniona jest z tytułu inwalidztwa do świadczeń o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej, rentę przysługującą na podstawie niniejszej ustawy zmniejsza się o 1.750 zł miesięcznie, niezależnie od zmniejszenia wynikającego z przepisów o zbiegu uprawnień rentowych.

Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do rent rodzinnych, z tym że zmniejszenie renty, o którym mowa w ust. 2, wynosi 1.250 zł.

Osobom, o których mowa w ust. 1 i 2, przysługują uprawnienia określone w art. 12, 13, 15, 16, 18 i 21-23, a osobom, o których mowa w ust. 3, określone w art. 27 i 28.

Świadczenia przewidziane w ustawie dla inwalidów wojskowych przysługują również osobom zaliczonym do jednej z grup inwalidów na skutek inwalidztwa powstałego w czasie czynnej służby wojskowej w formacjach innych niż określone w art. 30, jeżeli osoby te uznane były za inwalidów wojskowych w myśl przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy.

Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do rent rodzinnych.

Inwalidzi i wdowy, którzy w myśl przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy mieli prawo do świadczeń w naturze mimo braku uprawnień do świadczeń pieniężnych, prawo to nadal zachowują.

Inwalidom uznanym w myśl przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy za inwalidów wojennych z tytułu utraty zdolności zarobkowej od 25 do 44%, pozostającej w związku ze służbą w Wojsku Polskim lub w armiach sojuszniczych, przyznaje się, w razie zaliczenia do I lub II grupy inwalidów z powodu inwalidztwa nie pozostającego w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych, rentę inwalidzką w wysokości przewidzianej dla III grupy inwalidów wojennych.