Ustawa z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach.

Muzeum jest jednostką organizacyjną, nie nastawioną na osiąganie zysku, której celem jest trwała ochrona dóbr kultury, informowanie o wartościach i treściach gromadzonych zbiorów, upowszechnianie podstawowych wartości historii, nauki i kultury polskiej oraz światowej, kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie kontaktu ze zbiorami przez działania określone w art. 2.

Muzealiami są rzeczy ruchome i nieruchomości wpisane do inwentarza muzealiów. Muzealia stanowią dobro ogólnospołeczne.

Muzea mogą być tworzone przez naczelne i centralne organy administracji rządowej, wojewodów, gminy, związki komunalne, osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej.

Muzeami państwowymi są muzea utworzone przez naczelne i centralne organy administracji rządowej lub wojewodów.

Muzeami komunalnymi są muzea utworzone albo przejęte przez gminy lub związki komunalne.

Podmioty, o których mowa w ust. 1, tworzące muzea są obowiązane:

Minister Kultury i Sztuki, w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji, określi, w drodze rozporządzenia, zasady zabezpieczania zbiorów przed pożarami, kradzieżami i innymi niebezpieczeństwami grożącymi zniszczeniem lub utratą muzealiów oraz sposoby przygotowania zbiorów do ewakuacji w razie powstania zagrożenia.

Muzeum działa na podstawie statutu nadanego przez podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 1, w uzgodnieniu z Ministrem Kultury i Sztuki.

Statut określa w szczególności:

Uzgodnień, o których mowa w ust. 1, dokonuje także, w zakresie swojej właściwości, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.

Przy Ministrze Kultury i Sztuki działa Rada do Spraw Muzeów jako organ opiniodawczo-doradczy w sprawach zarządzania, finansowania oraz polityki kulturalnej w zakresie muzealnictwa.

Członków Rady, o której mowa w ust. 1, powołuje i odwołuje Minister Kultury i Sztuki. Rada wybiera przewodniczącego ze swojego grona.

Szczegółowy zakres działania Rady, o której mowa w ust. 1, jej skład, liczbę i sposób powoływania członków określi Minister Kultury i Sztuki, w drodze rozporządzenia.

Minister Kultury i Sztuki sprawuje nadzór nad muzeami. W tym celu może dokonywać kontroli ich działalności.

W razie rażącego naruszenia przepisów ustawy i statutu muzeum, gdy bezskuteczne okazały się zalecenia usunięcia stwierdzonych uchybień w działalności muzeum, Minister Kultury i Sztuki, po wysłuchaniu podmiotu, o którym mowa w art. 5 ust. 1, oraz rady muzeum lub rady powierniczej, po zapoznaniu się z opinią Rady do Spraw Muzeów, może, w drodze decyzji administracyjnej, zakazać jego dalszej działalności. Decyzję tę podaje się do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty.

W decyzji, o której mowa w ust. 2, Minister Kultury i Sztuki wskazuje sposób zabezpieczenia muzealiów.

Wstęp do muzeów, z zastrzeżeniem ust. 2, jest odpłatny, chyba że właściwy podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 1, postanowi o nieodpłatnym wstępie do muzeum.

Jeden dzień w tygodniu wstęp do muzeów jest nieodpłatny.

Wysokość opłat za wstęp do muzeum oraz dzień, w którym wstęp do muzeum jest nieodpłatny, ustala dyrektor.

Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, grupy osób, którym, przysługuje ulga w opłacie lub zwolnienie z opłaty za wstęp do muzeów państwowych, z zastrzeżeniem ust. 5.

Minister Kultury i Sztuki, po zasięgnięciu opinii Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, ustala, w drodze zarządzenia, wykaz państwowych muzeów martyrologicznych, do których wstęp jest bezpłatny.

Przy muzeum państwowym i komunalnym działa rada muzeum, której członków powołuje właściwy podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lub 3.

Rada muzeum:

Kadencja członków rady muzeum trwa cztery lata, z zastrzeżeniem art. 18 ust. 1.

Członków rady nie przekraczającej 15 osób powołuje i odwołuje właściwy podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lub 3. Rada wybiera ze swojego grona przewodniczącego.

W skład rady muzeum powoływane są osoby spośród kandydatów wskazanych przez:

Przedstawiciele podmiotów, o których mowa w art. 5 ust. 2 i 3, stanowią nie więcej niż 1/4 składu rady.

Dyrektor muzeum i sekretarz rady muzeum uczestniczą w jej zebraniach; sekretariat rady zapewnia muzeum.

Szczegółowy tryb pracy rady muzeum określa uchwalony przez nią regulamin.

Rada Muzeum w razie ogłoszenia konkursu na stanowisko dyrektora wyznacza minimum 1/3 składu osobowego komisji konkursowej.

Konkursu na stanowisko dyrektora nie ogłasza się, jeżeli właściwy podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 2 i 3, na wniosek rady muzeum, powołał dyrektora po raz kolejny na czas określony.

W muzeum mogą działać kolegia doradcze utworzone przez dyrektora, z jego inicjatywy lub na wniosek co najmniej połowy zatrudnionych w nim muzealników.

Tryb działania kolegów doradczych, skład osobowy i organizację określa statut muzeum.

Dla potwierdzenia wysokiego poziomu merytorycznej działalności i znaczenia zbiorów oraz w celu ewidencjonowania muzeów spełniających te warunki Minister Kultury i Sztuki prowadzi Państwowy Rejestr Muzeów, zwany dalej „Rejestrem”.

Minister Kultury i Sztuki uzależnia wpis Rejestru, w szczególności od znaczenia posiadanych przez muzeum zbiorów, zespołu kwalifikowanych pracowników, pomieszczeń i stałego źródła finansowania - zapewniających spełnianie statutowych celów muzeum.

Minister Kultury i Sztuki określi, w drodze zarządzenia:

Z dniem wpisu do Rejestru muzeum jest uprawnione do używania nazwy „muzeum rejestrowane”.

Muzeum rejestrowane korzysta ze szczególnej ochrony i pomocy finansowej państwa.

Jeżeli muzeum rejestrowane przestało spełniać warunki wpisu do Rejestru, Minister Kultury i Sztuki wyznacza muzeum termin do ich spełnienia, a po jego bezskutecznym upływie skreśla z Rejestru.

O wszczęciu postępowania w sprawie skreślenia z Rejestru oraz o jego wyniku Minister Kultury i Sztuki zawiadamia podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 1, i podaje ten fakt do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty.

W muzeum, w którym działa rada powiernicza, nie powołuje się rady muzeum, a dotychczasowa rada ulega rozwiązaniu.

Przekazanie uprawnień, o których mowa w art. 16 i 17, wymaga zasięgnięcia opinii Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, w zakresie jej właściwości.

Rada powiernicza składa się z 9-15 członków. Pracami rady kieruje przewodniczący. Członków rady oraz przewodniczącego powołuje i odwołuje organ, o którym mowa w art. 16 i art. 17.

Szczegółowy tryb pracy powierniczej określa regulamin uchwalany przez radę i zatwierdzany przez organ, o którym mowa w art. 16 i art. 17.

Kadencja rady powierniczej trwa 5 lat.

Członkostwo w radzie powierniczej wygasa przed upływem kadencji w razie:

Muzealia wchodzące w skład muzeum muszą być zinwentaryzowane.

Minister Kultury i Sztuki określi, w drodze rozporządzenia, zasady i sposób ewidencjonowania dóbr kultury w muzeach.

Muzea państwowe i komunalne mogą dokonywać zamiany muzealiów, a także zbywać je w inny sposób, za zgodą Ministra Kultury i Sztuki. Zgoda na zbycie muzealiów może być udzielona tylko w wyjątkowych i uzasadnionych przypadkach. Środki uzyskane ze sprzedaży muzealiów mogą być przeznaczone wyłącznie na uzupełnienie zbiorów muzeum.

Minister Kultury i Sztuki może wyrazić zgodę na zamianę muzealiów, określoną w ust. 1, na wniosek dyrektora muzeum, zgłoszony za pośrednictwem właściwego podmiotu, o którym mowa w art. 5 ust. 2 i 3.

Minister Kultury i Sztuki może wyrazić zgodę na sprzedaż muzealiów, określoną w ust. 1, na wniosek dyrektora muzeum, złożony za pośrednictwem właściwego podmiotu, o którym mowa w art. 5 ust. 2 i 3, zaopiniowany przez kolegium doradcze, jeżeli takie zostało powołane - po zasięgnięciu opinii Rady do Spraw Muzeów.

W sprawach z zakresu działania Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa czynności, o których mowa w ust. 1-3, wymagają zasięgnięcia jej opinii.

Minister Kultury i Sztuki, na wniosek dyrektora muzeum państwowego lub komunalnego, wyraża zgodę na skreślenie z inwentarza, w razie zmiany statusu prawnego muzealium lub błędu w zapisie inwentarzowym.

W razie stwierdzenia błędów w zapisie inwentarzowym, skreślenie może być nakazane decyzją Ministra Kultury i Sztuki, po uzgodnieniu z Radą do Spraw Muzeów.

Muzeum może pobierać opłaty za przygotowane i udostępnianie zbiorów w celu kopiowania muzealiów albo sporządzania reprodukcji lub fotografii, a także za wypożyczenie do ekspozycji muzealiów znajdujących się w jego posiadaniu.

Nie pobiera się opłat za użyczenia muzealiów między muzeami krajowymi.

W razie likwidacji muzeum komunalnego, podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 3, zapewnia muzealiom warunki należytego przechowywania.

W przypadku określonym w ust. 1 wojewoda ma prawo pierwszeństwa nabycia muzealiów. Jeżeli likwidowane muzeum utworzono w drodze komunalizacji mienia państwowego, nabycie następuje nieodpłatnie.

Jeżeli wojewoda nie skorzystał z prawa pierwszeństwa nabycia, podmiot, o którym mowa w art. 5 ust. 3, po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków, podejmuje decyzję o dalszym przeznaczeniu muzealiów.

Muzealia mogą być przenoszone poza teren muzeum, w którym wpisane są do inwentarza, w przypadkach:

Minister Kultury i Sztuki określi, w drodze zarządzenia, warunki przenoszenia muzealiów w przypadkach, o których mowa w ust. 1.

Pracownicy zatrudnieni na stanowiskach związanych z działalnością podstawową muzeów tworzą zawodową grupę muzealników, do której wchodzą asystenci, adiunkci, kustosze i kustosze dyplomowani.

Pracownicy, o których mowa w ust. 1, powinni posiadać kwalifikacje muzealnicze.

W muzeach mogą być zatrudnieni specjaliści w innych zawodach związanych z działalnością muzealną.

Minister Kultury i Sztuki określi, w drodze rozporządzenia, wymagania kwalifikacyjne uprawniające do zajmowania stanowisk w muzeach oraz tryb ich stwierdzania.