Na podstawie art. 23715 § 2 Kodeksu pracy zarządza
się, co następuje:
Rozporządzenie określa wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy podczas eksploatacji maszyn
i innych urządzeń technicznych przeznaczonych do robót ziemnych, budowlanych i drogowych, zwanych dalej „maszynami roboczymi”.
1. Niedopuszczalne jest:
1) obsługiwanie maszyn roboczych bez urządzeń zabezpieczających lub sygnalizacyjnych wymaganych odrębnymi przepisami,
2) dokonywanie zmian konstrukcyjnych w maszynach
roboczych,
3) wykonywanie napraw i konserwowanie maszyn roboczych będących w ruchu,
4) odtłuszczanie i czyszczenie powierzchni maszyn roboczych benzyną etylizowaną lub innymi rozpuszczalnikami, których pary mogą tworzyć z powietrzem
mieszaniny gazów palnych lub wybuchowych.
2. Eksploatowanie maszyn roboczych odbywa się
na terenie rozpoznanym pod względem warunków
geologicznych i gruntowych.
1. Podczas obsługi maszyn roboczych w szczególności:
1) w terenie uzbrojonym lub na drodze o ograniczonym ruchu,
2) w pobliżu budynków i budowli,
3) w sąsiedztwie napowietrznych linii energetycznych,
4) w wykopach szerokoprzestrzennych,
5) na terenie bagiennym lub w wodzie,
6) na pochyłościach lub stokach
— zapewnia się środki bezpieczeństwa przewidziane
w dokumentacji techniczno-ruchowej, instrukcjach
obsługi oraz w stanowiskowych instrukcjach bezpieczeństwa i higieny pracy.
2. Podczas współpracy maszyn roboczych z:
1) dodatkowym osprzętem przeznaczonym do robót
ziemnych, budowlanych i drogowych,
2) liniami technologicznymi do produkcji zapraw betonowych lub kruszywa
— stosuje się zasady bezpieczeństwa i higieny pracy
określone w instrukcjach obsługi tych urządzeń lub linii technologicznych.
1. Teren robót prowadzonych przy użyciu wielozadaniowych agregatów do naprawy nawierzchni
1262
poz. 1037, Nr 116, poz. 1216, Nr 120, poz. 1268 i Nr 122,
drogi ogradza się w sposób uniemożliwiający wejście
na ten teren osób niezatrudnionych oraz oznakowuje
się zgodnie z odrębnymi przepisami.
2. W zależności od rodzaju i zakresu, roboty w pasie drogowym prowadzi się przy:
1) zamkniętym ruchu na drodze lub
2) wyłączeniu z ruchu drogowego części jezdni, pasa
ruchu jezdni albo jego części, lub
3) ograniczonej prędkości pojazdów poruszających
się na remontowanym odcinku jezdni, w przypadku gdy roboty są prowadzone na poboczu drogi,
w rowie lub na przydrożnych skarpach.
3. W warunkach ograniczonej widoczności miejsce
pracy maszyn roboczych oświetla się.
W czasie przerw w pracy oraz po zakończeniu
pracy maszyny robocze zabezpiecza się przed ich przypadkowym uruchomieniem przez osoby nieupoważnione lub niezatrudnione przy tych pracach.
Podczas załadunku maszyn roboczych, transportu na wyznaczone miejsce robót oraz wyładunku,
przestrzega się następujących wymagań:
1) załadunek na środki transportu drogowego lub kolejowego przeprowadza się w sposób zmechanizowany z rampy czołowej, zgodnie z instrukcją załadunku i transportu poszczególnych maszyn,
2) w przypadku załadunku ciężkich maszyn roboczych
na przyczepy niskopodwoziowe przy użyciu wciągarek mechanicznych, zatrudnione przy tej czynności osoby nie mogą znajdować się w pobliżu naciągniętej liny lub osi jej przedłużenia oraz za wciąganą maszyną,
3) operatorzy i inne osoby wyznaczone do konwojowania maszyn roboczych transportem kolejowym
lub drogowym podlegają uprzedniemu przeszkoleniu w zakresie bezpieczeństwa transportu maszyn
roboczych tymi środkami lokomocji.
Rozdział 2 Przepisy szczegółowe
1. Przed rozpoczęciem robót, o których mowa
w § 1, osoba nadzorująca pracowników informuje pracowników o zasadach bezpiecznego wykonywania
pracy i stosowanych sygnałach ostrzegawczych.
2. Czynności zdejmowania lub regulowania naczynia roboczego maszyny roboczej są wykonywane w zespole co najmniej dwuosobowym.
3. Niedopuszczalne jest podczas robót ziemnych:
1) wysuwanie lemiesza maszyny roboczej poza krawędź klina odłamu,
2) używanie maszyn roboczych na gruntach gliniastych w czasie trwania ulewnego deszczu.
1. Przed rozpoczęciem robót ziemnych na terenie uzbrojonym w instalację wodociągową, kanalizacyjną, elektryczną, gazową lub centralnego ogrzewania ustala się z jednostkami zarządzającymi tymi instalacjami odległości bezpiecznego używania maszyn roboczych na tym terenie.
2. Podczas wykonywania robót ziemnych w razie
przypadkowego odkrycia lub naruszenia instalacji,
o których mowa w ust. 1, niezwłocznie przerywa się
pracę i ustala się z właściwą jednostką zarządzającą daną instalacją dalszy sposób wykonywania robót.
3. Jeżeli podczas wykonywania robót ziemnych zostaną odkryte przedmioty trudne do identyfikacji, przerywa się dalszą pracę i zawiadamia się osobę nadzorującą roboty ziemne.
1. Przewód elektryczny lub hydrauliczny łączący maszynę roboczą z siecią zasilającą zabezpiecza się
przed uszkodzeniami.
2. Podczas zagęszczania gruntu urządzeniami wibracyjnymi:
1) miejsca pracy mają być oznakowane przenośnymi
zaporami,
2) mają być przestrzegane warunki bezpieczeństwa
i higieny pracy, określone w dokumentacji techniczno-ruchowej i w instrukcji obsługi.
1. Podczas wykonywania robót ziemnych
i przemieszczania maszyn roboczych na pochyłościach
i stokach zachowuje się wymagania określone w dokumentacji techniczno-ruchowej maszyny.
2. Niedopuszczalne jest podczas wykonywania robót ziemnych:
1) tworzenie nawisów przy wykonywaniu wykopów,
2) włączanie mechanizmu obrotu maszyny roboczej
w trakcie napełniania naczynia roboczego gruntem,
3) przebywanie osób w zasięgu działania naczynia roboczego maszyny roboczej,
4) przemieszczanie maszyny roboczej po pochyleniach przekraczających dopuszczalny stopień, określony w jej dokumentacji techniczno-ruchowej,
5) wykonywanie tych robót pod czynnymi napowietrznymi liniami energetycznymi w odległości
mniejszej niż to określają odrębne przepisy,
6) przebywanie osób w kabinie pojazdu do transportu wykopanego gruntu, w czasie załadunku jego
skrzyni, w przypadku gdy kabina pojazdu nie została konstrukcyjnie wzmocniona.
3. Wyładowanie gruntu z naczynia roboczego maszyny roboczej do robót ziemnych może nastąpić nad
dnem skrzyni pojazdu stosowanego do transportu, na
wysokości nie większej niż:
1) 0,5 m przy ładowaniu materiałów sypkich,
2) 0,25 m przy ładowaniu materiałów kamiennych lub
zbrylonych.
1. Podczas wykonywania wykopów wąskoprzestrzennych osoby współpracujące z operatorem
mogą znajdować się wyłącznie w zabezpieczonej części wykopu.
2. Niedopuszczalne jest w miejscu wykonywania
wykopów:
1) prowadzenie jednocześnie innych robót,
2) przebywanie osób niezatrudnionych.
1. Podczas wykonywania robót ziemnych na
terenie bagnistym, podmokłym lub w wodzie maszynę
roboczą umieszcza się na podkładach stabilnych i trwale połączonych ze sobą.
2. Podczas wbijania pali na terenie, o którym mowa
w ust. 1, operatora maszyn roboczych wyposaża się
w środki ochrony indywidualnej chroniące przed utonięciem, a na pomostach umieszcza się koła ratunkowe z linką.
3. Podczas wbijania pali sprawdza się:
1) czy zachowane zostały dopuszczalne parametry obciążenia pomostu określone w dokumentacji techniczno-ruchowej maszyny roboczej,
2) równomierność obciążenia pomostu roboczego,
3) stan podmycia jarzm podtrzymujących pomosty robocze,
4) stan techniczny pomostu roboczego po opadach
i wyładowaniach atmosferycznych.
Samobieżne maszyny do transportu zaprawy
betonowej wyposaża się w:
1) widoczny napis zabraniający zbliżania się do podniesionego kosza wyładowczego,
2) urządzenie do sygnalizacji dźwiękowej, uruchamiane
przed każdą czynnością podnoszenia i opuszczania
kosza wyładowczego lub uruchamiania wysięgnika.
1. Montaż i usytuowanie linii technologicznych
do transportu zaprawy betonowej lub masy bitumicznej
prowadzi się w sposób zapewniający bezpieczeństwo
pracowników i właściwe funkcjonowanie tych linii.
2. Demontaż lub przedłużanie linii technologicznych, o których mowa w ust. 1, wykonuje się po zredukowaniu ciśnienia roboczego w urządzeniu podającym.
1. Ręczne narzędzia udarowe nie mogą posiadać rękojeści krótszej niż 0,15 m oraz ostrych krawędzi,
pęknięć lub zadr w miejscu uchwytu, a operatorzy podczas ich stosowania używają rękawic antywibracyjnych.
2. Ręczne narzędzia, w szczególności kliny, przecinaki lub przebijaki, wyposaża się w uchwyty, jeżeli ich
nie posiadają.
1. Podczas pracy maszyn roboczych do kruszenia materiałów skalnych niedopuszczalne jest wrzucanie do leja zasypowego materiałów skalnych lub ich
wyjmowanie.
2. Lej zasypowy wyposaża się w zabezpieczenie
chroniące pracowników przed odrzutem materiałów
skalnych na zewnątrz.
1. Zespół maszyn roboczych do otaczania i suszenia kruszywa instaluje się na stabilnym fundamencie oraz wyposaża się w instalację przeciwporażeniową
i w urządzenia odpylające.
2. Podczas pracy zespołu maszyn roboczych, o którym mowa w ust. 1, niedopuszczalne jest przebywanie
lub przechodzenie pod zasobnikiem.
3. Niedopuszczalne jest uruchamianie zespołu maszyn roboczych, o którym mowa w ust. 1, bez uprzedniego upewnienia się, czy obsługa zajęła wyznaczone
stanowiska robocze.
Niedopuszczalne jest stosowanie ognia
otwartego przy podgrzewaniu masy bitumicznej będącej w zbiornikach lub cysternach maszyn roboczych.
Urządzenia do zagęszczania gruntu, asfaltu,
piasku i żwiru, w szczególności ubijaki, zagęszczarki
ciężkie i ze spryskiwaczem, walce okołkowane, walce
wibracyjne, używa się zgodnie z zasadami określonymi
w instrukcjach obsługi każdego z tych urządzeń.
Podcinanie lub wycinanie drzew rosnących
w pobliżu napowietrznych linii energetycznych, wiatrołomów, drzew spróchniałych, rosnących na stromych
skarpach i na terenie zabudowanym wykonuje się pod
nadzorem i przez co najmniej dwóch pracowników.
1. Zgarnianie gruntu na pochyłościach lub stokach przy użyciu maszyn roboczych, w szczególności
zgarniarek, wykonuje się zgodnie z zasadami określonymi w dokumentacji techniczno-ruchowej tych maszyn.
2. Niedopuszczalne jest:
1) przewożenie osób w skrzyniach ładunkowych zgarniarek,
2) opuszczanie skrzyni podczas jazdy poniżej parametrów określonych przez producenta zgarniarki.
1. Rusztowania stosowane przy robotach budowlanych mają spełniać wymagania bezpieczeństwa
określone w odrębnych przepisach.
2. Niedopuszczalny jest montaż i demontaż rusztowania:
1) podczas ograniczonej widoczności oraz o zmroku
i w nocy bez dostatecznego oświetlenia,
2) w czasie opadów deszczu i śniegu,
4) podczas burzy i wiatru o prędkości przekraczającej
10 m/s.
Maszyny robocze, o których mowa w załączniku nr 1 do rozporządzenia, mogą być obsługiwane
wyłącznie przez osoby, które ukończyły szkolenie i uzyskały pozytywny wynik sprawdzianu przeprowadzonego przez komisję powołaną przez Instytut Mechanizacji
Budownictwa i Górnictwa Skalnego w Warszawie.
1. Szkolenie, o którym mowa w § 23, obejmuje część teoretyczną i praktyczną.
2. Część teoretyczna obejmuje zagadnienia z zakresu:
1) dokumentacji technicznej maszyn roboczych,
2) bezpieczeństwa i higieny pracy przy eksploatacji
maszyn roboczych,
3) technologii wykonywania robót ziemnych,
4) użytkowania i obsługi maszyn roboczych.
3. Część praktyczna szkolenia obejmuje naukę eksploatacji maszyn roboczych w różnych warunkach terenowych i technologicznych.
Szkolenie, o którym mowa w § 23, może prowadzić podmiot, który posiada:
1) warunki lokalowe do prowadzenia wykładów,
2) park maszynowy wraz z placem manewrowym,
4) warunki socjalne i wyposażenie dydaktyczne.
1. Osoba, która uzyskała pozytywny wynik
sprawdzianu, o którym mowa w 23, otrzymuje świadectwo oraz uzyskuje wpis do książki operatora.
2. Wzór książki operatora zawiera załącznik nr 2 do
rozporządzenia.
3. Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa
Skalnego w Warszawie potwierdza spełnienie wymagań, o których mowa w § 25, opracowuje programy
szkolenia, prowadzi listę wydawanych świadectw
i wpisów do książki operatora.
Rozdział 3 Przepisy przejściowe i końcowe
Potwierdzenia odbycia szkoleń, stwierdzające
uprawnienia uzyskane na podstawie dotychczasowych
przepisów, zachowują moc.
Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie
14 dni od dnia ogłoszenia.
Minister Gospodarki: J. Steinhoff
Załącznik nr 1 ↗
Struktura tej części nie została zweryfikowana.
MASZYNY I URZĄDZENIA TECHNICZNE STOSOWANE PRZY ROBOTACH ZIEMNYCH, BUDOWLANYCH
I DROGOWYCH, DO OBSŁUGI KTÓRYCH WYMAGANE JEST ODBYCIE SZKOLENIA I UZYSKANIE
POZYTYWNEGO WYNIKU ZE SPRAWDZIANU
Grupa I. Maszyny do robót ziemnych
Lp.
Nazwa maszyny lub
urządzenia
Jednostka
charakteryzująca maszynę
lub urządzenie
Klasa określona w świadectwie
III II I
1 2 3 4 5 6
1 Koparki jednonaczyniowe pojemność naczynia m3 do 0,8 do 1,5 wszystkie typy
2 Koparkoładowarki — wszystkie typy — —
3 Koparkospycharki — wszystkie typy — —
4 Koparki wielonaczyniowe wydajność m3/h do 100 do 500 wszystkie typy
5 Koparki drenarskie moc silnika kW do 175 wszystkie typy —
6 Koparki wielonaczyniowe
łańcuchowe — wszystkie typy — —
7 Spycharki moc silnika kW do 110 do 220 wszystkie typy
8 Równiarki moc silnika kW do 110 do 220 wszystkie typy
1 3 4 5 6
Grupa II. Maszyny do robót drogowych
Lp.
Nazwa maszyny lub
urządzenia
Jednostka
charakteryzująca maszynę
lub urządzenie
Klasa określona w świadectwie
III II I
1 2 3 4 5 6
2
9 Zgarniarki pojemność skrzyni m3 do 10 do 15 wszystkie typy
10 Ładowarki
jednonaczyniowe pojemność naczynia m3 do 2,5 do 5,0 wszystkie typy
11 Pogłębiarki
jednoczerpakowe
pływające pojemność czerpaka m3 do 1,5 wszystkie typy —
12 Pogłębiarki
wieloczerpakowe
pływające wydajność m3/h do 75 wszystkie typy —
13 Pogłębiarki ssące
śródlądowe — wszystkie typy — —
14 Palownice ∅ pala w mm do 600 wszystkie typy —
15 Kafary typ maszyny bez klasy
16 Młoty spalinowe — wszystkie typy — —
17 Urządzenia wibracyjne
do pogrążania
i wyrywania — wszystkie typy — —
18 Wiertnice do kotwi typ maszyny bez klasy
19 Wiertnice poziome
z zasilaczem hydraulicznym ∅ rury w mm do 600 wszystkie typy —
20 Świdroustawiacze słupów — wszystkie typy — —
21 Maszyny do czyszczenia
i renowacji rowów
melioracyjnych — wszystkie typy — —
1 Zespoły maszyn
do produkcji mieszanek
bitumicznych wydajność m3/h do 60 do 140 wszystkie typy
2 Maszyny do rozkładania maks. szerokość
mieszanek bitumicznych rozkładania m do 8 wszystkie typy —
3 Skrapiarki do nawierzchni
bitumicznych pojemność zbiornika m3 do 7 wszystkie typy —
1 2 3 4 5 6
Grupa III. Maszyny do transportu pionowego
Lp.
Nazwa maszyny lub
urządzenia
Jednostka
charakteryzująca maszynę
lub urządzenie
Klasa określona w świadectwie
III II I
1 2 3 4 5 6
1 Żurawie wieżowe montaż bez klasy
4 Repavery i remixery typ maszyny bez klasy
5 Remontery nawierzchni — wszystkie typy — —
6 Recyklery — wszystkie typy — —
7 Frezarki szerokość
do nawierzchni dróg frezowania mm do 1200 do 2200 wszystkie typy
8 Przecinarki
do nawierzchni dróg — wszystkie typy — —
9 Narzędzia udarowe ręczne rodzaj zasilania bez klasy
10 Maszyny do produkcji,
sortowania
i uszlachetniania kruszyw wydajność t/h do 100 wszystkie typy —
11 Zespoły maszyn
do produkcji
mieszanek betonowych *) wydajność m3/h do 60 wszystkie typy —
12 Maszyny do rozkładania
mieszanek betonowych wydajność m3/h do 30 wszystkie typy —
13 Maszyny
do stabilizacji gruntów — wszystkie typy — —
14 Walce drogowe masa walca t do 18 wszystkie typy —
15 Zagęszczarki
i ubijaki wibracyjne — wszystkie typy — —
16 Samojezdne malowarki
znaków na jezdni — wszystkie typy — —
17 Piły mechaniczne
do ścinki drzew — wszystkie typy — —
18 Odśnieżarki mechaniczne moc silnika kW do 120 do 220 wszystkie typy
*) Kwalifikacje operatora w tej specjalności upoważniają do obsługi betoniarek (grupa IV lp. 8).
Lp.
Nazwa maszyny lub
urządzenia
Jednostka
charakteryzująca maszynę
lub urządzenie
Klasa określona w świadectwie
III II I
1 2 3 4 5 6
Grupa IV. Maszyny różne i inne urządzenia techniczne
1 Wielozadaniowe
nośniki osprzętów typ maszyny bez klasy
2 Wyładowarki wagonów — wszystkie typy — —
3 Lokomotywki
wąskotorowe moc silnika kW do 37 wszystkie typy —
4 Sprężarki przewoźne wydajność m3/min do 10 do 25 wszystkie typy
5 Elektrownie polowe moc kVA do 125 do 250 wszystkie typy
6 Wielozadaniowe wydajność pomp
zasilacze hydrauliczne hydraulicznych l/min. wszystkie typy — —
7 Maszyny do oczyszczania
i izolacji rurociągów — wszystkie typy — —
8 Betoniarki*) — wszystkie typy — —
9 Pompy
do mieszanki betonowej — wszystkie typy — —
10 Agregaty tynkarskie — wszystkie typy — —
11 Podajniki do betonu — wszystkie typy — —
12 Wózki podnośnikowe napęd spalinowy bez klasy
13 Wózki podnośnikowe akumulatorowe bez klasy
14 Wózki platformowe napęd spalinowy bez klasy
15 Wózki platformowe akumulatorowe bez klasy
16 Rusztowania budowlano-
-montażowe metalowe montaż bez klasy
*) Nie dotyczy napędu silnikami elektrycznymi jednofazowymi oraz silnikami trójfazowymi o mocy do 1 kW.
Załącznik nr 2 ↗
Struktura tej części nie została zweryfikowana.
WZÓR KSIĄŻKI OPERATORA MASZYN ROBOCZYCH
KSIĄŻKA
OPERATORA MASZYN
ROBOCZYCH
— 2 —
Podstawa prawna:
Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia
20 września 2001 r. w sprawie bezpieczeństwa
i higieny pracy podczas eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych do robót ziemnych,
budowlanych i drogowych (Dz. U. Nr 118,
poz. 1263).
Posiadacz książki operatora może samodzielnie
wykonywać prace związane z obsługą maszyn
i innych urządzeń technicznych do robót ziemnych, budowlanych i drogowych, w zakresie
zgodnym z udokumentowanymi wpisami do niniejszego dokumentu.
Książka operatora jest ważna łącznie z dowodem osobistym.
Do przemieszczania się po drogach publicznych,
oprócz książki operatora, niezbędne jest posiadanie prawa jazdy zgodnego z przepisami o ruchu drogowym.
— 3 —
Instytut Mechanizacji Budownictwa
i Górnictwa Skalnego
Książka operatora nr ........................
................................................................................
(nazwisko)
..................................... .....................................
(imię) (imię ojca)
................................................................................
(data urodzenia)
................................................................................
(miejsce urodzenia)
Opis:
Wymiary: 85 mm x 115 mm (x 2).
Kolor tła: granatowy (strony 12,1),
biały (strony 2—11).
Kolor napisów: złoty (strona 1),
czarny (strony 2—11).
Strony powtarzalne: 5 ÷ 10.
Strony: 12, 1, 2, 3, 4, 5—10, 11.
— 4 —
Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa
Skalnego potwierdza odbycie szkolenia i uzyskanie
pozytywnego wyniku sprawdzianu w zakresie obsługi
maszyn i innych urządzeń technicznych do robót
ziemnych, budowlanych i drogowych.
...............................................................................
................................................................................
(rodzaj maszyny)
................................................
(wielkość)
............................... ..................
klasa (słownie) (numer)
(pieczęć sucha) ........................................
(podpis osoby upoważnionej)
Warszawa, dnia ..............................................................
...............................................................................
................................................................................
(rodzaj maszyny)
................................................
(wielkość)
............................... ..................
klasa (słownie) (numer)
........................................
(pieczęć sucha) (podpis osoby upoważnionej)
Warszawa, dnia ..............................................................
— 5 —
...............................................................................
................................................................................
(rodzaj maszyny)
................................................
(wielkość)
............................... ..................
klasa (słownie) (numer)
........................................
(pieczęć sucha) (podpis osoby upoważnionej)
Warszawa, dnia ..............................................................
...............................................................................
................................................................................
(rodzaj maszyny)
................................................
(wielkość)
............................... ..................
klasa (słownie) (numer)
........................................
(pieczęć sucha) (podpis osoby upoważnionej)
Warszawa, dnia ..............................................................
— 11 —
Uwagi