Na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia
25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. Nr 171, poz. 1225) zarządza się, co następuje:
———————
1) Minister Zdrowia kieruje działem administracji rządowej — zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Zdrowia (Dz. U. Nr 131,
poz. 924).
2) Rozporządzenie wdraża postanowienia:
1) dyrektywy 1999/2/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 lutego 1999 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw
Państw Członkowskich dotyczących środków spożywczych oraz składników środków spożywczych poddanych działaniu promieniowania jonizującego (Dz. Urz. WE L 66 z 13.03.1999, str. 16; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne,
rozdz. 13, t. 23, str. 236),
2) dyrektywy 1999/3/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 lutego 1999 r. w sprawie ustanowienia wspólnotowego wykazu środków spożywczych oraz składników środków spożywczych poddanych działaniu promieniowania jonizującego (Dz. Urz. WE L 66 z 13.03.1999, str. 24; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 23, str. 244).
Rozporządzenie określa:
1) środki spożywcze, które mogą być poddane napromienianiu promieniowaniem jonizującym, maksymalne dopuszczalne dawki oraz dozwolone źródła
promieniowania jonizującego;
2) szczegółowe warunki napromieniania żywności
promieniowaniem jonizującym, w tym wymagania dotyczące urządzeń służących do napromieniania oraz procedury pomiarowe;
3) szczególne wymagania w zakresie opakowania
i oznakowania środków spożywczych poddanych
napromienianiu promieniowaniem jonizującym;
4) zakres informacji zamieszczanych w rejestrach dla
każdego z używanych źródeł promieniowania jonizującego oraz okres ich przechowywania;
5) szczególne warunki przywozu z państw trzecich
środków spożywczych poddanych napromienianiu
promieniowaniem jonizującym.
Wykaz środków spożywczych, które mogą być
poddane napromienianiu promieniowaniem jonizującym, oraz maksymalne dopuszczalne dawki promieniowania jonizującego określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.
1. Informacje o dokonaniu napromieniania podawane są w dokumentach towarzyszących środkom
spożywczym poddanym napromienianiu promieniowaniem jonizującym lub zawierającym składniki poddane takiemu napromienianiu, lub w innych dokumentach odnoszących się do tych środków spożywczych.
2. Informacje, o których mowa w ust. 1, zawierają
następujące dane:
1) datę dokonania napromieniania;
2) wielkość partii środka spożywczego poddanego
napromienianiu;
3) nazwę lub firmę, siedzibę i adres zakładu lub jednostki organizacyjnej podmiotu działającego na
rynku spożywczym, który dokonał napromieniania, oraz jego numer identyfikacyjny;
4) rodzaj użytego źródła promieniowania jonizującego;
Opakowania środków spożywczych poddawanych napromienianiu muszą odpowiadać jakości
i właściwościom higienicznym gwarantującym zachowanie pierwotnych właściwości środków spożywczych.
1. Do znakowania środków spożywczych poddanych napromienianiu promieniowaniem jonizującym lub zawierających składniki poddane takiemu napromienianiu, przeznaczonych bezpośrednio dla konsumenta finalnego lub do zakładów żywienia zbiorowego, stosuje się przepisy dotyczące znakowania
środków spożywczych wydane na podstawie art. 50
ust. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia, zwanej dalej „ustawą”.
2. Nazwie środka spożywczego poddanego napromienianiu promieniowaniem jonizującym powinna towarzyszyć informacja „napromieniony” albo „poddany działaniu promieniowania jonizującego”. Jeżeli napromienianiu promieniowaniem jonizującym poddany został składnik środka spożywczego, informacja taka powinna towarzyszyć nazwie składnika w wykazie
składników środka spożywczego.
3. W miejscu sprzedaży luzem środków spożywczych poddanych napromienianiu promieniowaniem jonizującym lub zawierających składniki poddane takiemu napromienianiu, na wywieszce lub jako napis powyżej lub obok pojemnika, w którym
umieszczone są środki spożywcze, podaje się łącznie
z nazwą środka spożywczego informację „napromienione” albo „poddane działaniu promieniowania jonizującego”.
4. W przypadku gdy składnik środka spożywczego
jest składnikiem złożonym z kilku składników, z których co najmniej jeden został poddany napromienianiu promieniowaniem jonizującym, w wykazie składników środka spożywczego należy podać nazwę każdego składnika poddanego napromienianiu promieniowaniem jonizującym, zawartego w składniku złożonym, oraz informację, o której mowa w ust. 2, nawet
jeżeli zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie
art. 50 ust. 1 ustawy podawanie wykazu składników
składnika złożonego z kilku składników nie jest wymagane.
Środki spożywcze poddane napromienianiu
promieniowaniem jonizującym lub zawierające składniki poddane takiemu napromienianiu, nieprzeznaczone bezpośrednio dla konsumenta finalnego lub do zakładów żywienia zbiorowego, znakuje się poprzez zamieszczenie:
1) informacji, o której mowa w § 5 ust. 2;
2) nazwy lub firmy, siedziby i adresu zakładu lub jednostki organizacyjnej podmiotu działającego na
rynku spożywczym, który dokonał napromieniania, lub jego numeru identyfikacyjnego.
Środki spożywcze poddane napromienianiu
promieniowaniem jonizującym mogą być przywożone
z państw trzecich, jeżeli:
1) spełniają wymagania określone w art. 18 i 19 ustawy i w rozporządzeniu;
2) dokumentacja towarzysząca środkowi spożywczemu zawiera nazwę lub firmę, siedzibę i adres jednostki, która dokonała napromieniania promieniowaniem jonizującym, a także informacje określone
w § 8 ust. 2;
3) jednostka dokonująca napromieniania znajduje się
w wykazie jednostek zatwierdzonych przez Wspólnotę Europejską, zawartym w załączniku do decyzji Komisji 2002/840/WE z dnia 23 października
2002 r. przyjmującej wykaz zatwierdzonych jednostek w państwach trzecich w odniesieniu do napromieniania żywności (Dz. Urz. UE L 3287
z 25.10.2002, str. 40; Dz. Urz. UE Polskie wydanie
specjalne, rozdz. 13, t. 30, str. 529; zm. Dz. Urz.
UE L 314 z 13.10.2004, str. 14).
1. Zakład lub jednostka organizacyjna podmiotu działającego na rynku spożywczym dokonujące napromieniania środków spożywczych prowadzą rejestry dla każdego z używanych źródeł promieniowania
jonizującego.
2. Rejestry, o których mowa w ust. 1, zawierają, dla
każdej partii środka spożywczego poddanego napromienianiu promieniowaniem jonizującym, następujące dane:
1) rodzaj napromienionych środków spożywczych;
2) ilość napromienionych środków spożywczych;
4) numer i wielkość partii środka spożywczego poddanego napromienianiu promieniowaniem jonizującym;
5) nazwę jednostki zlecającej napromienianie;
6) nazwę odbiorcy produktów poddanych napromienianiu promieniowaniem jonizującym;
8) zastosowane źródło promieniowania jonizującego;
9) rodzaj opakowań użytych podczas napromieniania;
10) datę kontroli procesu napromieniania;
11) dotyczące przeprowadzonych kontroli dozymetrycznych i ich wyników, z podaniem w szczególności dolnej i górnej granicy pochłoniętej dawki
oraz typu promieniowania jonizującego;
12) odniesienie do pomiarów zatwierdzonej założonej
dawki wstępnej.
3. Rejestry, o których mowa w ust. 1, przechowuje
się przez okres 5 lat od dnia ostatniego do nich wpisu.
4. Podmiot działający na rynku spożywczym, którego zakład lub jednostka organizacyjna dokonuje
napromieniania środków spożywczych, składa corocznie Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu sprawozdanie ze swojej działalności w zakresie dokonanego napromieniania, w terminie do dnia 1 lutego
roku następującego po roku, którego dotyczy sprawozdanie.
Środki spożywcze mogą być poddawane napromienianiu promieniowaniem jonizującym pochodzącym ze źródeł wytwarzających:
1) promieniowanie gamma z radionuklidów 60Co lub
137Cs;
2) promieniowanie rentgenowskie wytwarzane
w urządzeniach pracujących na poziomie energii
nominalnej do 5 MeV;
3) elektrony generowane w urządzeniach pracujących na poziomie energii do 10 MeV.
1. Średnia sumaryczna dawka promieniowania jonizującego pochłonięta przez środki spożywcze
poddane napromienianiu nie może przekraczać
10 kGy.
2. Sposób obliczania dawki, o której mowa w ust. 1,
określa załącznik nr 2 do rozporządzenia.
3. Maksymalną dawkę promieniowania jonizującego dla środków spożywczych można podawać w dawkach częściowych podczas procesu napromieniania.
4. Środków spożywczych napromienionych do wysokości dozwolonej dawki nie poddaje się powtórnemu napromienianiu.
1. Napromieniania żywności dokonuje się
w urządzeniach dopuszczonych do napromieniania
i zarejestrowanych na podstawie odrębnych przepisów.
2. Urządzenia, o których mowa w ust. 1, spełniają
wymagania bezpieczeństwa i ochrony radiologicznej.
3. Urządzenia, o których mowa w ust. 1, podlegają
okresowym kontrolom i przeglądom zgodnie z zaleceniami producenta.
Procesów napromieniania promieniowaniem
jonizującym mogą dokonywać zakłady lub jednostki
organizacyjne podmiotów działających na rynku spożywczym spełniające wymagania Kodeksu Żywnościowego Wspólnej Komisji FAO/WHO — Zalecany
Międzynarodowy Kodeks Postępowania w zakresie
funkcjonowania zakładów prowadzących radiację dla
celów utrwalania żywności (FAO/WHO/CAC, tom XV,
wydanie 1) oraz zgodnie ze szczegółowymi warunkami napromieniania środków spożywczych oraz procedurami pomiarowymi określonymi w załączniku nr 3
do rozporządzenia.
Traci moc rozporządzenie Ministra Zdrowia
z dnia 15 stycznia 2003 r. w sprawie warunków napromieniania środków spożywczych, dozwolonych substancji dodatkowych lub innych składników żywności,
które mogą być poddane działaniu promieniowania
jonizującego, ich wykazów, maksymalnych dawek napromieniania oraz wymagań w zakresie znakowania
i wprowadzania do obrotu (Dz. U. Nr 37, poz. 327 oraz
z 2006 r. Nr 144, poz. 1049).
Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie
14 dni od dnia ogłoszenia.
Minister Zdrowia: w z. B. Piecha
Załącznik nr 1 ↗
Struktura tej części nie została zweryfikowana.
WYKAZ ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH, KTÓRE MOGĄ BYĆ PODDANE NAPROMIENIANIU PROMIENIOWANIEM
JONIZUJĄCYM, ORAZ MAKSYMALNE DOPUSZCZALNE DAWKI PROMIENIOWANIA JONIZUJĄCEGO
Lp. Rodzaj środka spożywczego Cel napromienienia Dawka* kGy
1 Ziemniaki Hamowanie kiełkowania 0,025—0,10
2 Cebula Hamowanie kiełkowania do 0,060
3 Czosnek Hamowanie kiełkowania 0,030—0,15
4 Pieczarki Zahamowanie wzrostu i starzenia się grzybów
1,0
5 Przyprawy suche, w tym suszone aromatyczne zioła, przyprawy korzenne i przyprawy warzywne
Obniżenie poziomu zanieczyszczeń biologicznych
10,0
6 Pieczarki suszone Obniżenie poziomu zanieczyszczeń biologicznych
1,0
7 Suszone warzywa Obniżenie poziomu zanieczyszczeń biologicznych
1,0
* Wartość górnej granicy przedziału stanowi maksymalną dawkę dopuszczalną.
Załącznik nr 2 ↗
Struktura tej części nie została zweryfikowana.
SPOSÓB OBLICZANIA ŚREDNIEJ SUMARYCZNEJ DAWKI POCHŁONIĘTEJ PRZEZ ŚRODKI SPOŻYWCZE
PODDANE NAPROMIENIANIU
1. Całkowita średnia dawka pochłonięta D zdefiniowana jest przez następującą całkę po całkowitej objętości
artykułu spożywczego:
1
D = — ∫ p (x, y, z) d (x, y, z) dV
M
Objaśnienia:
1) M — całkowita masa napromienionej próbki;
2) p — gęstość punktowa w miejscu (x, y, z);
3) d — zaabsorbowana dawka w punkcie (x, y, z);
4) dV = dxdydz — nieskończenie mały element objętości.
2. Całkowita średnia dawka pochłonięta może być oznaczona bezpośrednio dla jednorodnych produktów lub
dla partii towarów o jednorodnej gęstości przez rozmieszczenie w masie towaru odpowiedniej liczby dozymetrów zarówno w sposób planowy, jak i przypadkowy. Z określonego w ten sposób rozkładu dawki głębinowej można wyliczyć całkowitą średnią dawkę pochłoniętą.
3. Jeżeli kształt krzywej rozkładu dawki w produkcie jest dobrze określony, to znane są punkty dla dawki maksymalnej i minimalnej. Pomiary rozkładu dawki w tych dwóch punktach dla serii próbek produktu mogą
być wykorzystane dla oszacowania całkowitej dawki średniej.
4. W niektórych przypadkach wartość średnia z uśrednionych wielkości dawek minimalnych (Dmin) i maksymalnych (Dmax) będzie dobrym przybliżeniem całkowitej dawki średniej:
_ _
Dmax + Dmin
całkowita dawka średnia ≈ ––––––––––––––
2
_
Dmax
Stosunek –––––– nie powinien przekraczać wartości 3.
_
Dmin
Załącznik nr 3 ↗
Struktura tej części nie została zweryfikowana.
SZCZEGÓŁOWE WARUNKI NAPROMIENIANIA ŻYWNOŚCI ORAZ PROCEDURY POMIAROWE
1. Przed napromienieniem jakiegokolwiek środka spożywczego wykonuje się pomiary dozymetryczne potwierdzające, iż proces będzie przebiegał zgodnie z określonymi wymaganiami. Pomiary minimalnej i maksymalnej dawki przeprowadza się odpowiednią ilość razy (np. 3—5), z uwzględnieniem różnic w gęstości
lub kształcie artykułu.
2. Sprawdzające pomiary dozymetryczne wykonuje się dla każdego nowego środka spożywczego poddanego
procesowi napromieniania, a także w przypadku modyfikacji typu lub mocy źródła oraz geometrii źródło —
środek spożywczy.
3. Eksploatacyjne pomiary dozymetryczne zapewniające, że nie zostały przekroczone granice przyjętego poziomu dawki, wykonuje się podczas zabiegu napromienienia, a dokumentację zachowuje się. Pomiary te
przeprowadza się przy umieszczeniu dozymetrów w miejscu spodziewanej dawki maksymalnej albo minimalnej albo w pozycji odniesienia. Dawka w pozycji odniesienia musi być ilościowo powiązana z dawką
maksymalną i minimalną. Pozycja odniesienia musi znajdować się w dogodnym miejscu w środku spożywczym lub na jego powierzchni, gdzie różnice wartości dawki są małe.
4. Rutynowe pomiary dawki przeprowadza się w każdej partii regularnie w czasie procesu napromieniania.
5. W przypadku napromieniania produktów płynnych bez opakowania nie można określić położenia maksymalnej i minimalnej dawki. W tej sytuacji właściwe jest zastosowanie przypadkowego ustawienia dozymetrów w celu określenia wartości tych dawek.
6. Dla ilościowych pomiarów dawki pochłoniętej stosuje się techniki dozymetrii odpowiednie do zastosowanych źródeł promieniowania jonizującego. Wyniki pomiarów powinny odpowiadać podstawowym, obowiązującym normom z tego zakresu.
7. Podczas napromieniania kontroluje się i rejestruje parametry sterowania całym procesem technologicznym.
7.1. W przypadku wykorzystywania radionuklidów parametry te obejmują:
1) prędkość transportu artykułu lub czas spędzony w strefie naświetlania;
2) wskaźniki właściwego położenia źródła;
3) parametry wiązki.
7.2. W przypadku wykorzystywania akceleratorów parametry obejmują:
1) prędkość transportu artykułu;
2) charakterystykę prądu elektronowego;
3) poziom energii;
4) szerokość przemiatania wiązki elektronów.
8. Środki spożywcze dostarczane do urządzenia oddziela się fizycznie od wychodzących z urządzenia, po ich
napromienieniu.
9. Kiedy jest to wskazane, każde opakowanie środka spożywczego poddanego napromienianiu promieniowaniem jonizującym jest oznakowane barwnym wskaźnikiem umożliwiającym natychmiastową identyfikację
i rozróżnianie opakowań napromienionych od nienapromienionych.
10. W trakcie zabiegu napromieniania dokonuje się zapisów w książce pracy urządzenia, z uwzględnieniem:
1) daty napromieniania;
2) charakteru i rodzaju produktu napromienianego;
3) celu napromieniania;
4) oznakowania identyfikacyjnego dla produktu opakowanego lub w przypadku niestosowania opakowań —
szczegółów dostawy (gęstość);
5) typu źródła izotopowego lub urządzenia generującego promieniowanie jonizujące;
6) zastosowanego systemu dozymetrii oraz kalibracji.
11. Postępowanie ze środkiem spożywczym zarówno przed, jak i po napromienieniu, odpowiada zasadom dobrej praktyki produkcyjnej, z uwzględnieniem wymagań szczegółowych technologii procesu napromieniania.
Dziennik Ustaw Nr 121 — 8339 — Poz. 841 i 842