Załącznik nr 1 - Ramy programowe kształcenia uzupełniającego dla szkół polskich ↗
Trzyletnie liceum ogólnokształcące Klasy I-III JĘZYK POLSKI Cele kształcenia - wymagania ogólne
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji.
Uczeń rozumie teksty o skomplikowanej budowie; dostrzega sensy zawarte w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje funkcje tekstu i środki językowe służące ich realizacji; ma świadomość kryteriów poprawności językowej.
II. Analiza i interpretacja tekstów kultury.
Uczeń stosuje w analizie podstawowe pojęcia z zakresu poetyki; w interpretacji tekstu wykorzystuje wiedzę o kontekstach, w jakich może być on odczytywany; poznaje niezbędne dla lektury fakty z historii literatury i innych dziedzin humanistyki; odczytuje rozmaite sensy dzieła; dokonuje interpretacji porównawczej.
III. Tworzenie wypowiedzi.
Uczeń buduje wypowiedzi o wyższym stopniu złożoności; stosuje w nich podstawowe zasady logiki i retoryki; ma świadomość własnej kompetencji językowej.
Treści nauczania - wymagania szczegółowe Kursywą zaznaczono treści nauczania dla uczniów na poziomie C biegłości językowej (poziom zaawansowany).
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji.
1. Słuchanie. Uczeń:
1) rozumie wypowiedzi monologowe i dialogowe, w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych;
2) rozumie wypowiedzi o złożonej strukturze, w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych, i odbiera zawarte w nich informacje zarówno jawne, jak i ukryte;
3) rozumie utwory literackie (z różnych epok) i inne teksty kultury;
4) rozumie wypowiedzi informacyjne i użytkowe oraz odróżnia informacje o faktach od opinii;
5) rozumie wypowiedzi o charakterze popularnonaukowym i publicystycznym;
6) rozumie intencję wypowiedzi (np. aprobatę, dezaprobatę, prowokację) oraz rozpoznaje środki językowe służące jej wyrażeniu;
7) rozumie jawną i ukrytą intencję wypowiedzi (sugestię i manipulację językową oraz ironię);
8) rozpoznaje środki językowe pełniące różne funkcje stylistyczne;
9) rozpoznaje pytania podchwytliwe i sugerujące odpowiedź;
10) rozpoznaje manipulację językową w tekstach reklamowych, w języku polityków i dziennikarzy.
2. Czytanie. Uczeń:
1) czyta na głos, prawidłowo akcentując wyrazy, i stosuje akcent zdaniowy;
2) rozumie dłuższe teksty informacyjne oraz użytkowe;
3) odczytuje sens całego tekstu (a w nim znaczenia wyrazów, związków frazeologicznych, zdań, grup zdań uporządkowanych w akapicie, odróżnia znaczenie realne i etymologiczne) oraz wydzielonych przez siebie fragmentów; potrafi objaśnić ich sens oraz funkcję na tle całości;
4) rozpoznaje podstawowe funkcje wypowiedzi;
5) rozpoznaje specyfikę tekstów publicystycznych (artykuł, felieton, reportaż), politycznych (przemówienie) i popularnonaukowych; wśród tekstów prasowych rozróżnia wiadomość i komentarz; odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte;
6) wyszukuje informacje według wskazanego kryterium i porządkuje je;
7) rozumie dłuższe utwory literackie oraz inne teksty kultury;
8) rozumie utwory literackie i inne teksty kultury, a w ich interpretacji uwzględnia różne konteksty;
9) rozpoznaje typ nadawcy i adresata tekstu;
10) wskazuje i charakteryzuje podstawowe kategorie świata przedstawionego;
11) identyfikuje elementy struktury tekstu literackiego i dostrzega relacje między nimi;
12) odczytuje sens całego tekstu i wydzielonych fragmentów oraz ich funkcję na tle całości;
13) rozpoznaje jawną i ukrytą intencję wypowiedzi (np. aprobatę, dezaprobatę, sugestię, ironię i manipulację językową);
14) dostrzega w wypowiedzi ewentualne przejawy manipulacji;
15) w tekście argumentacyjnym wskazuje tezę, argumenty, przykłady i wnioski;
16) korzysta z rozmaitych źródeł informacji.
3. Świadomość językowa.
Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami tematycznymi (leksyka).
4. Analiza i interpretacja tekstów kultury (uczeń zna teksty literackie i inne teksty kultury wskazane przez nauczyciela).
Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami tematycznymi (wartości).
II. Tworzenie wypowiedzi.
1. Mówienie. Uczeń:
1) mówi w sposób na ogół zrozumiały i stosuje akcent zdaniowy;
2) swobodnie i spontanicznie porozumiewa się w różnych sytuacjach, stosując właściwe formy komunikowania się;
3) wypowiada się spontanicznie, płynnie i logicznie;
4) formułuje spójną wypowiedź na tematy związane z otaczającą rzeczywistością, opowiada o własnych doświadczeniach, opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i sytuacje;
5) publicznie wygłasza przygotowaną przez siebie wypowiedź, dbając o dźwiękową wyrazistość przekazu (w tym także tempo mowy i donośność głosu);
6) streszcza, omawia przeczytane utwory literackie i inne teksty kultury, wskazuje ich temat, problematykę, charakteryzuje postacie, przedstawia przebieg akcji oraz tworzy spójne, dłuższe wypowiedzi na zadany lub wybrany przez siebie temat;
7) prezentuje fabułę i charakteryzuje postać mówiącą, wypowiada się precyzyjnie w rozmaitych formach;
8) uczestniczy w dyskusji na znany sobie temat, potrafi przedstawić swój punkt widzenia i uzasadnia własne zdanie;
9) w dyskusji oraz w wystąpieniu publicznym formułuje swoje zdanie, uzasadnia je i broni go, podejmuje polemikę;
10) stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne, zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji; wystrzega się nieuczciwych zabiegów erystycznych;
11) stosuje podstawowe zasady etykiety językowej, dostosowując odmianę i styl języka do sytuacji, w której się wypowiada;
12) przestrzega zasad etykiety językowej, dostosowuje sposób wyrażania do stylu właściwego dla danej sytuacji;
13) recytuje utwory literackie, dbając o prawidłowe akcentowanie i intonację; interpretując je głosowo.
2. Pisanie. Uczeń:
1) zapisuje dyktowane teksty;
2) sporządza notatkę z tekstu słuchanego i czytanego;
3) tworzy podstawowe formy użytkowe (list oficjalny, podanie, życiorys, CV, list motywacyjny);
4) tworzy dłuższy tekst pisany lub mówiony (rozprawka, recenzja, referat, interpretacja utworu literackiego lub fragmentu) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej;
5) analizuje i interpretuje wskazane utwory literackie oraz inne teksty kultury;
6) przedstawia (opracowuje w pełni) dowolnie wybrany temat, zwracając uwagę na strukturę wypowiedzi;
7) przedstawia własną opinię na temat poznanych tekstów kultury i uzasadnia ją;
8) redaguje i edytuje własny tekst;
9) wykonuje różne działania na tekście cudzym (np. streszcza, parafrazuje, sporządza konspekt, cytuje);
10) posługuje się oficjalną i nieoficjalną odmianą języka;
11) pisze poprawnie pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym, posługując się słownikiem ortograficznym;
12) stosuje obowiązujące normy poprawnościowe, posługując się słownikami.
3. Świadomość językowa.
Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami tematycznymi (leksyka).
Teksty kultury Teksty poznawane w całości (nie mniej niż 8 pozycji książkowych oraz wybrane przez nauczyciela teksty o mniejszej objętości, przy czym nie można pominąć autorów i utworów oznaczonych gwiazdką): Miron Białoszewski, wybrane utwory; *Bogurodzica; Tadeusz Borowski, wybrane opowiadanie; Jarosław Iwaszkiewicz, wybrane opowiadanie; *Jan Kochanowski, wybrane pieśni, treny (inne niż w gimnazjum) i psalm Lament świętokrzyski; Adam Mickiewicz, wybrane sonety i inne wiersze (w tym Romantyczność),*Dziady część III, *Pan Tadeusz; Cyprian Norwid, wybrane wiersze; Bolesław Prus, *Lalka; Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (tom I - Jesień); *Bruno Schulz, wybrane opowiadanie; Mikołaj Sęp Szarzyński, wybrane sonety; Juliusz Słowacki, wybrane wiersze; Stanisław Wyspiański, *Wesele; Stefan Żeromski, wybrany utwór (Ludzie bezdomni, Wierna rzeka, Echa leśne lub Przedwiośnie); wybrane wiersze następujących poetów: Krzysztof Kamil Baczyński, Stanisław Barańczak, Józef Czechowicz, Konstanty Ildefons Gałczyński, Zbigniew Herbert, Jan Kasprowicz, Jan Lechoń, Bolesław Leśmian, Ewa Lipska, Czesław Miłosz, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Julian Przyboś, Tadeusz Różewicz, Leopold Staff, Wisława Szymborska, Julian Tuwim, Adam Zagajewski. Teksty poznawane w całości lub w części: Irit Amiel, wybrane opowiadanie z tomu Osmaleni; Krzysztof Gawronkiewicz, Grzegorz Janusz, Esencja; Krzysztof Gawronkiewicz, Krystian Rosenberg, Achtung Zelig!; Witold Gombrowicz, *Ferdydurke; Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat; Paweł Huelle, Weiser Dawidek; Ryszard Kapuściński, Cesarz, Podróże z Herodotem; Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem; Tadeusz Konwicki, Bohiń, Kronika wypadków miłosnych, Mała Apokalipsa; Ignacy Krasicki, wybrana satyra lub Monachomachia; Stanisław Lem, Opowieści o pilocie Pirxie (wybór); Antoni Libera, Madame; Adam Mickiewicz, Dziady część IV; Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki; Juliusz Słowacki, Kordian; Julian Stryjkowski, Głosy w ciemności; Olga Tokarczuk, E.E. lub Prawiek i inne czasy (fragmenty); Janusz Zajdel, wybrana powieść lub opowiadanie (np. Limes inferior); Gabriela Zapolska, Moralność pani Dulskiej; Jeremi Przybora, Jerzy Wasowski, Kabaret Starszych Panów (wybrane fragmenty). Wybrane polskie komiksy Wybrane filmy: Miś, reżyser Stanisław Bareja; Przesłuchanie, reżyser Ryszard Bugajski; Nie lubię poniedziałku, reżyser Tadeusz Chmielewski; Pociąg, reżyser Jerzy Kawalerowicz; Przypadek, reżyser Krzysztof Kieślowski; Seksmisja, reżyser Juliusz Machulski; Rejs, reżyser Marek Piwowski; Nóż w wodzie, Pianista, reżyser Roman Polański; Człowiek z marmuru, Katyń, Pan Tadeusz, Panny z Wilka, Popiół i diament, Ziemia obiecana, reżyser Andrzej Wajda; inne wybrane filmy z twórczości polskich reżyserów (np. Krzysztofa Kieślowskiego, Andrzeja Munka, Krzysztofa Zanussiego). Wybrane inscenizacje polskiego dramatu Kręgi tematyczne:
1) ja i moi bliscy:
a) dane osobowe (imię, nazwisko, wiek, adres, data i miejsce urodzenia, wykształcenie),
b) wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, talenty i zdolności,
c) zainteresowania, hobby, pasje,
d) uczucia, emocje, marzenia, plany,
f) rodzina, relacje rodzinne i stopnie pokrewieństwa,
h) konflikty i problemy (w tym problemy etyczne);
2) dom i otoczenie:
a) miejsce zamieszkania i okolice,
c) atrakcje w miejscu zamieszkania i okolicy;
3) życie codzienne:
a) kalendarz, plan dnia (tygodnia, miesiąca),
b) codzienne czynności i obowiązki (domowe, szkolne, koleżeńskie),
c) klasa, szkoła, system edukacji,
d) sposoby spędzania wolnego czasu (np. kino, teatr, klub),
e) żywienie (artykuły spożywcze, posiłki i potrawy, lokale gastronomiczne, sposoby odżywiania się),
f) zakupy (reklama, reklamacja),
g) usługi (np. bank, punkty naprawy),
4) zdrowie i sport:
c) choroby i leczenie, wypadki,
e) zdrowy styl życia, dieta,
f) dyscypliny i wydarzenia sportowe,
g) sprzęt i obiekty sportowe;
5) podróże i turystyka:
a) planowanie wypoczynku i podróży,
7) technika, media:
a) rozwój techniki i informatyki,
b) motoryzacja i telekomunikacja,
c) radio, telewizja, prasa, Internet;
8) wiedza o Polsce:
a) twórcy kultury i ich dzieła,
b) święta, tradycje i zwyczaje, rocznice,
9) język nauki:
Tabela diagnostyczna poziomu znajomości języka
| | | | | |
| | Kompetencje językowe (od 14 lat) |
| | Kompetencje | A - poziom podstawowy | B - poziom średni (średnio zaawansowany) | C - poziom zaawansowany |
| | 1 | 2 | 3 | 4 |
| | Słuchanie | Uczeń: ‒ rozróżnia większość głosek języka polskiego, ‒ rozumie polecenia i proste wypowiedzi monologowe i dialogowe, w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych, ‒ rozumie proste utwory literackie (zwłaszcza pisane współczesną polszczyzną) i inne teksty kultury, ‒ rozumie proste wypowiedzi informacyjne i użytkowe, ‒ rozpoznaje intencję wypowiedzi (np. aprobatę, dezaprobatę) wspomaganą intonacją lub gestem | Uczeń: ‒ rozróżnia głoski języka polskiego, z wyjątkiem najtrudniejszych, ‒ rozumie wypowiedzi monologowe i dialogowe, w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych, ‒ rozumie utwory literackie i inne teksty kultury, ‒ rozumie wypowiedzi informacyjne i użytkowe oraz odróżnia informacje o faktach od opinii, ‒ rozumie intencję wypowiedzi (np. aprobatę, dezaprobatę, prowokację) oraz rozpoznaje środki językowe służące jej wyrażeniu | Uczeń: ‒ rozróżnia wszystkie głoski języka polskiego, ‒ rozumie wypowiedzi o złożonej strukturze, w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych, i odbiera zawarte w nich informacje zarówno jawne, jak i ukryte, ‒ rozumie utwory literackie (z różnych epok) i inne teksty kultury, ‒ rozumie wypowiedzi o charakterze popularnonaukowym i publicystycznym, ‒ rozumie jawną i ukrytą intencję wypowiedzi (sugestię i manipulację językową oraz ironię), ‒ rozpoznaje środki językowe pełniące różne funkcje stylistyczne |
| | Mówienie | Uczeń: ‒ wymawia poznane słowa w sposób na ogół zrozumiały, ‒ tworzy samodzielnie na ogół poprawną kilkuzdaniową wypowiedź, ‒ porozumiewa się w typowych sytuacjach komunikacyjnych, ‒ w prosty sposób wypowiada się (opisuje swoje reakcje) na temat poznanych tekstów kultury, ‒ stosuje formuły grzecznościowe, ‒ odtwarza teksty z pamięci | Uczeń: ‒ mówi w sposób na ogół zrozumiały i stosuje akcent zdaniowy, ‒ swobodnie i spontanicznie porozumiewa się w różnych sytuacjach, stosując właściwe formy komunikowania się, ‒ formułuje spójną wypowiedź na tematy związane z otaczającą rzeczywistością, opowiada o własnych doświadczeniach, opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i sytuacje, ‒ streszcza, omawia przeczytane utwory literackie i inne teksty kultury, wskazuje ich temat, problematykę, charakteryzuje postacie, przedstawia przebieg akcji oraz tworzy spójne, dłuższe wypowiedzi na zadany lub wybrany przez siebie temat, ‒ uczestniczy w dyskusji na znany sobie temat, potrafi przedstawić swój punkt widzenia i uzasadnia własne zdanie, ‒ stosuje podstawowe zasady etykiety językowej, dostosowując odmianę i styl języka do sytuacji, w której się wypowiada, ‒ recytuje utwory literackie, dbając o prawidłową intonację | Uczeń: ‒ poprawnie wymawia słowa i zdania, ‒ wypowiada się spontanicznie, płynnie i logicznie, ‒ prezentuje fabułę i charakteryzuje postać mówiącą, wypowiada się precyzyjnie w rozmaitych formach, ‒ w dyskusji, wystąpieniu publicznym formułuje swoje zdanie, uzasadnia je i broni go, podejmuje polemikę, ‒ przestrzega zasad etykiety językowej, ‒ dostosowuje sposób wyrażania do stylu właściwego dla danej sytuacji, ‒ recytuje utwory literackie, interpretując je głosowo |
| | Czytanie | Uczeń: ‒ zna wszystkie litery i odpowiadające im głoski, ‒ czyta na głos i cicho proste teksty literackie i nieliterackie, ‒ rozumie proste teksty informacyjne i użytkowe, ‒ rozumie proste utwory literackie oraz inne teksty kultury, ‒ wyodrębnia części składowe całego tekstu i akapitu (wstęp, rozwinięcie, zakończenie), ‒ odróżnia w prostym tekście informacje ważne od drugorzędnych, ‒ korzysta ze słowników i encyklopedii | Uczeń: ‒ czyta na głos, prawidłowo akcentując wyrazy, i stosuje akcent zdaniowy, ‒ rozumie dłuższe teksty informacyjne oraz użytkowe, ‒ rozpoznaje podstawowe funkcje wypowiedzi, ‒ wyszukuje informacje według wskazanego kryterium i porządkuje je, ‒ rozumie dłuższe utwory literackie oraz inne teksty kultury, ‒ wskazuje i charakteryzuje podstawowe kategorie świata przedstawionego, rozpoznaje jawną i ukrytą intencję wypowiedzi (np. aprobatę, dezaprobatę, sugestię), ‒ dostrzega w wypowiedzi ewentualne przejawy manipulacji, ‒ w tekście argumentacyjnym wskazuje tezę, argumenty, przykłady i wnioski | Uczeń: ‒ rozumie utwory literackie i inne teksty kultury, a w ich interpretacji uwzględnia różne konteksty, ‒ identyfikuje elementy konstrukcyjne struktury tekstu literackiego i dostrzega relacje między nimi, ‒ odczytuje sens całego tekstu i wydzielonych fragmentów oraz ich funkcję na tle całości, ‒ rozpoznaje jawną i ukrytą intencję wypowiedzi, ironię i manipulację językową, ‒ czyta wybrane utwory literackie (z różnych epok), ‒ korzysta z rozmaitych źródeł informacji |
| | Pisanie | Uczeń: ‒ poprawnie zapisuje wszystkie litery polskiego alfabetu, przepisuje wyrazy i proste zdania, ‒ pisze z pamięci i ze słuchu wyrazy i proste zdania, ‒ zapisuje proste informacje o sobie, ‒ w prosty sposób nazywa swoje emocje i opisuje swoje doświadczenia, ‒ tworzy proste, kilkuzdaniowe wypowiedzi (opis, dialog, pozdrowienia, życzenia, list prywatny, krótka wiadomość), ‒ tworzy kilkuzdaniową, na ogół poprawną, wypowiedź na znane mu tematy (np. związane z jego zainteresowaniami lub doświadczeniami), ‒ w prosty sposób wypowiada się (opisuje swoje reakcje) na temat poznanych tekstów kultury, ‒ stosuje formuły grzecznościowe, ‒ na ogół pisze poprawnie pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym, posługując się słownikiem ortograficznym | Uczeń: ‒ zapisuje dyktowane teksty, ‒ tworzy podstawowe formy użytkowe (list oficjalny, podanie, życiorys), ‒ opowiada o rzeczywistych lub fikcyjnych zdarzeniach i doświadczeniach oraz opisuje uczucia, ‒ tworzy wypowiedzi pisemne w poznanych formach gatunkowych, stosując urozmaicone słownictwo, ‒ tworzy spójną pod względem logicznym i składniowym wypowiedź na zadany temat, ‒ przedstawia własną opinię na temat poznanych tekstów kultury i uzasadnia ją, ‒ posługuje się oficjalną i nieoficjalną odmianą języka, ‒ stosuje formuły grzecznościowe, ‒ pisze poprawnie pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym, posługując się słownikiem ortograficznym | Uczeń: ‒ sporządza notatkę z tekstu słuchanego i czytanego, ‒ tworzy formy użytkowe (list oficjalny, podanie, życiorys, CV, list motywacyjny), ‒ przedstawia (opracowuje w pełni) dowolnie wybrany temat, zwracając uwagę na strukturę wypowiedzi, ‒ wypowiada się w różnych formach gatunkowych (list prywatny, dziennik, streszczenie, w tym streszczenie tekstu argumentacyjnego, sprawozdanie, rozprawka), stosując urozmaicone słownictwo, ‒ analizuje i interpretuje wskazane utwory literackie oraz inne teksty kultury, ‒ stosuje formuły grzecznościowe odpowiednie do sytuacji, ‒ stosuje obowiązujące normy poprawnościowe, posługując się słownikami, ‒ redaguje i edytuje własny tekst |
| | | | | |
a) terminy z zakresu wiedzy o języku,
b) terminy z zakresu wiedzy o literaturze,
c) terminy historyczne i geograficzne.
WIEDZA O POLSCE (elementy historii, geografii, kultury) Cele kształcenia - wymagania ogólne w zakresie historii i kultury Uczeń zdobywa usystematyzowaną wiedzę na temat historii Polski od odzyskania niepodległości w 1918 r. do czasów współczesnych, która pozwoli mu lepiej poznać historię najnowszą Polski oraz dostrzec korzenie wielu współczesnych zjawisk politycznych, społecznych i kulturowych. Zdobywa usystematyzowaną wiedzę o kulturze i społeczeństwie polskim w XX w.
1. Chronologia historyczna: uczeń porządkuje i synchronizuje wydarzenia z dziejów ojczystych w XX w.; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń, a także ciągłość procesów historycznych.
2. Analiza i interpretacja historyczna: uczeń analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epoki i dostrzega zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródeł do wyjaśnienia problemów społecznych i historycznych; dostrzega wielość perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.
3. Tworzenie narracji historycznej: uczeń tworzy narrację historyczną; dostrzega problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesów społeczno-historycznych; dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje pozyskane informacje z różnych źródeł wiedzy.
Treści nauczania - wymagania szczegółowe w zakresie historii i kultury
1. Odbudowa niepodległości i życie polityczne II Rzeczypospolitej. Uczeń:
1) opisuje proces kształtowania się terytorium II Rzeczypospolitej, w tym powstanie wielkopolskie i powstania śląskie oraz plebiscyty, a także wojnę polsko-bolszewicką;
2) rozpoznaje charakterystyczne cechy ustroju II Rzeczypospolitej zapisane w konstytucjach z 1921 r. i 1935 r.;
3) wyjaśnia przyczyny kryzysu demokracji parlamentarnej w II Rzeczypospolitej;
4) wyjaśnia uwarunkowania polityki zagranicznej II Rzeczypospolitej;
5) identyfikuje wielkie postacie polskiej sceny politycznej okresu międzywojnia: Józefa Piłsudskiego, Romana Dmowskiego, Ignacego Jana Paderewskiego, Władysława Grabskiego, Eugeniusza Kwiatkowskiego, Wincentego Witosa;
6) synchronizuje najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski z wydarzeniami historii powszechnej.
2. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo, gospodarka, kultura. Uczeń:
1) opisuje społeczeństwo II Rzeczypospolitej, z uwzględnieniem struktury wyznaniowo-narodowościowej;
2) opisuje trudności gospodarcze i sukcesy II Rzeczypospolitej, uwzględniając budowę Gdyni, utworzenie Centralnego Okręgu Przemysłowego, reformy Władysława Grabskiego oraz emigrację zarobkową;
3) wymienia główne osiągnięcia kultury i nauki II Rzeczypospolitej.
3. Okupacja niemiecka i radziecka na ziemiach polskich. Uczeń:
1) wyjaśnia przyczyny wybuchu II wojny światowej;
2) opisuje przebieg i następstwa wojny obronnej Polski w 1939 r.;
3) przedstawia politykę okupantów wobec narodu polskiego, uwzględniając zbrodnię katyńską, deportacje i łagry, obozy koncentracyjne i wywózki na roboty;
4) charakteryzuje nazistowski plan eksterminacji Żydów oraz innych narodowości i grup społecznych, omawia powstanie w getcie warszawskim, uwzględniając postać Janusza Korczaka i Mordechaja Anielewicza, przedstawia udział Polaków w ratowaniu Żydów, organizację „Żegota”, Irenę Sendlerową, Jana Karskiego;
5) opisuje i ocenia stosunek społeczeństw i rządów państw Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych do zagłady Żydów;
6) opisuje organizację Polskiego Państwa Podziemnego oraz różne formy ruchu oporu, ze szczególnym uwzględnieniem działalności Armii Krajowej; identyfikuje przywódców Polskiego Państwa Podziemnego i bohaterów Armii Krajowej, między innymi: Stefana „Grota” Roweckiego, Tadeusza „Bora” Komorowskiego, Augusta Emila „Nila” Fieldorfa;
7) przedstawia działania Józefa Stalina zmierzające do utworzenia komunistycznego ośrodka władzy w Polsce;
8) wyjaśnia uwarunkowania polityczne i charakteryzuje czyn zbrojny powstania warszawskiego.
4. Polski rząd na wychodźstwie i sprawa polska w czasie II wojny światowej. Uczeń:
1) przedstawia okoliczności powstania oraz działalność prezydenta i rządu polskiego na wychodźstwie;
2) charakteryzuje udział Polaków w wysiłku militarnym aliantów, z uwzględnieniem osiągnięć polskich kryptologów, oraz sytuuje w czasie i przestrzeni działania wojsk polskich na różnych frontach wojny;
3) opisuje i ocenia politykę mocarstw wobec sprawy polskiej w czasie II wojny światowej (Teheran, Jałta, Poczdam);
4) identyfikuje czołowe postacie polskiego rządu na emigracji i dowódców polskich sił zbrojnych okresu II wojny światowej: Władysława Raczkiewicza, Władysława Sikorskiego, Stanisława Mikołajczyka, Władysława Andersa, Stanisława Maczka i Stanisława Sosabowskiego;
5) synchronizuje najważniejsze wydarzenia II wojny światowej w Polsce z wydarzeniami na świecie.
5. Polska w systemie komunistycznym. Uczeń:
1) wskazuje granice państwa polskiego po II wojnie światowej;
2) wyjaśnia okoliczności przejęcia władzy w Polsce przez komunistów;
3) identyfikuje najważniejszych przywódców partii komunistycznej;
4) charakteryzuje system represji stalinowskich w Polsce i ocenia jego skutki;
5) charakteryzuje realia życia gospodarczego i społecznego w Polsce Ludowej;
7) porównuje przyczyny i skutki kryzysów politycznych w 1956 r., 1968 r., 1970 r. i 1976 r.;
8) charakteryzuje działalność opozycji demokratycznej w latach siedemdziesiątych;
9) opisuje relacje państwo-Kościół i ocenia rolę Kościoła rzymskokatolickiego w życiu politycznym i społecznym; charakteryzuje sylwetkę prymasa Stefana Wyszyńskiego;
10) charakteryzuje kulturę i życie codzienne w Polsce Ludowej.
6. Rozpad systemu komunistycznego w Polsce - polska droga do suwerenności. Uczeń:
1) przedstawia znaczenie pontyfikatu Jana Pawła II dla przemian politycznych w Polsce;
2) wyjaśnia przyczyny i skutki wydarzeń sierpniowych 1980 r.; opisuje rolę „Solidarności” w przemianach politycznych i ustrojowych;
3) przedstawia okoliczności wprowadzenia i następstwa stanu wojennego;
4) charakteryzuje reakcje społeczności międzynarodowej wobec wprowadzenia stanu wojennego, uwzględniając postawy polskiej emigracji;
5) wyjaśnia genezę oraz wymienia najważniejsze postanowienia „Okrągłego Stołu”;
6) charakteryzuje przemiany polityczne, społeczno-gospodarcze i cywilizacyjno-kulturowe po 1989 r.;
7) przedstawia międzynarodowe i wewnętrzne uwarunkowania procesu odbudowy demokratycznego państwa po 1989 r.;
8) przedstawia okoliczności i ocenia znaczenie wstąpienia Polski do NATO i Unii Europejskiej;
9) wskazuje czołowe postacie polskiej sceny politycznej po 1989 r.;
10) synchronizuje najważniejsze wydarzenia z historii Polski w drugiej połowie XX w. z wydarzeniami europejskimi i powszechnymi.
7. Rzeczpospolita Polska jako demokracja konstytucyjna. Uczeń:
1) wyjaśnia, co to znaczy, że konstytucja jest najwyższym aktem prawnym w Rzeczypospolitej Polskiej;
2) omawia najważniejsze zasady ustroju Polski (suwerenność narodu, podział władzy, rządy prawa, pluralizm), korzystając z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej omawia podstawowe prawa i wolności w niej zawarte.
8. System wyborczy i partyjny. Uczeń:
1) wyjaśnia, jak są przeprowadzane w Polsce wybory prezydenckie i parlamentarne;
2) wymienia partie polityczne obecne w Sejmie; wskazuje te, które należą do koalicji rządzącej, i te, które pozostają w opozycji.
9. Władza ustawodawcza i władza wykonawcza w Polsce. Uczeń:
1) przedstawia zadania i zasady funkcjonowania polskiego parlamentu, w tym sposób tworzenia ustaw;
2) sporządza, na podstawie obserwacji wybranych obrad parlamentu, notatkę prasową o przebiegu tych obrad i przygotowuje krótkie wystąpienie sejmowe w wybranej sprawie;
3) wskazuje najważniejsze zadania prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej i wyszukuje w środkach masowego przekazu informacje o działaniach urzędującego prezydenta;
4) wyjaśnia, jak jest powoływany i czym zajmuje się rząd polski;
5) podaje nazwisko premiera, wyszukuje nazwiska ministrów i zadania wybranych ministerstw.
10. Polska w Unii Europejskiej i relacje Polski z innymi państwami. Uczeń:
1) przedstawia najważniejsze kierunki polskiej polityki zagranicznej (stosunki z państwami Unii Europejskiej i Stanami Zjednoczonymi, relacje z sąsiadami);
2) charakteryzuje politykę obronną Polski, członkostwo w NATO, udział w międzynarodowych misjach pokojowych i operacjach militarnych;
3) przedstawia relacje Polski z wybranym państwem na podstawie samodzielnie zebranych informacji;
4) wyjaśnia, czym zajmują się ambasady i konsulaty;
5) przedstawia prawa i obowiązki wynikające z posiadania obywatelstwa Unii Europejskiej;
6) formułuje i uzasadnia własne zdanie na temat korzyści, jakie niesie ze sobą członkostwo w Unii Europejskiej.
Cele kształcenia - wymagania ogólne w zakresie geografii Uczeń korzysta z planów, map, fotografii, rysunków, wykresów, danych statystycznych, tekstów źródłowych oraz technologii informacyjno-komunikacyjnych w celu gromadzenia, przetwarzania i prezentowania informacji geograficznych o Polsce. Posługuje się podstawowym słownictwem geograficznym przy opisywaniu oraz wyjaśnianiu zjawisk i procesów zachodzących w środowisku geograficznym. Identyfikuje związki i zależności w środowisku przyrodniczym, gospodarce i życiu społecznym Polski. Rozbudza swoje zainteresowania przyrodniczym i kulturowym środowiskiem Polski. Treści nauczania i wymagania szczegółowe w zakresie geografii
1. Mapa - umiejętności czytania, interpretacji i posługiwania się mapą Polski. Uczeń:
1) odczytuje z map informacje przedstawione za pomocą różnych metod kartograficznych;
2) posługuje się planem, mapą topograficzną, turystyczną, samochodową Polski (między innymi orientuje mapę oraz identyfikuje obiekty geograficzne na mapie, planuje podróż do Polski i wycieczki po kraju);
3) określa położenie i charakteryzuje obiekty geograficzne na fotografiach, zdjęciach lotniczych i satelitarnych oraz mapach topograficznych Polski.
2. Położenie i środowisko przyrodnicze Polski. Uczeń:
1) opisuje podział administracyjny Polski;
2) podaje nazwy i wskazuje na mapie wybrane województwa oraz ich stolice;
3) charakteryzuje współczesną rzeźbę Polski i wyjaśnia przyczyny jej zróżnicowania;
4) podaje główne cechy klimatu Polski, uwzględniając czynniki klimatotwórcze;
5) opisuje, korzystając z mapy, rozmieszczenie głównych zasobów naturalnych Polski.
3. Ludność Polski. Uczeń:
1) wyjaśnia i poprawnie stosuje podstawowe terminy z zakresu demografii: przyrost naturalny, urodzenia i zgony, średnia długość życia;
2) korzystając z różnych źródeł informacji, podaje liczbę ludności Polski, charakteryzuje przyrost naturalny, strukturę płci, średnią długość życia w Polsce;
3) charakteryzuje, na podstawie map gęstości zaludnienia, zróżnicowanie rozmieszczenia ludności w Polsce i kraju zamieszkania oraz wyjaśnia te różnice, uwzględniając czynniki przyrodnicze, historyczne, ekonomiczne;
4) podaje główne aktualne problemy rynku pracy w Polsce;
5) analizuje, porównuje, charakteryzuje rozmieszczenie i wielkość miast w Polsce, wyjaśnia przyczyny powstania i rozwoju największych miast w Polsce.
4. Wybrane zagadnienia geografii gospodarczej. Uczeń:
1) charakteryzuje strukturę własności ziemi w Polsce;
2) wymienia najważniejsze uprawy i produkty polskiego rolnictwa;
3) porównuje strukturę wykorzystania źródeł energii w Polsce;
4) wyjaśnia przyczyny zmian zachodzących w przemyśle w Polsce oraz wskazuje najlepiej rozwijające się obecnie w Polsce gałęzie produkcji przemysłowej;
5) charakteryzuje walory turystyczne Polski oraz opisuje obiekty znajdujące się na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości;
6) opisuje, na podstawie map, zróżnicowanie gęstości i jakości sieci transportowej w Polsce i wyjaśnia jej wpływ na rozwój innych dziedzin działalności gospodarczej;
7) wymienia formy ochrony środowiska przyrodniczego i kulturowego w Polsce.
5. Regiony geograficzne Polski. Uczeń:
1) wskazuje na mapie główne regiony geograficzne Polski;
2) charakteryzuje, na podstawie map tematycznych, środowisko przyrodnicze głównych regionów geograficznych Polski, ze szczególnym uwzględnieniem regionu pochodzenia;
3) opisuje, na podstawie map tematycznych, najważniejsze cechy gospodarki regionów geograficznych Polski oraz ich związek z warunkami przyrodniczymi;
4) przedstawia walory turystyczne wybranego regionu geograficznego, ze szczególnym uwzględnieniem jego walorów kulturowych;
5) projektuje i opisuje, na podstawie map turystycznych, tematycznych, ogólnogeograficznych i przekazów rodzinnych, podróż wzdłuż wybranej trasy w wybranym regionie, uwzględniając walory przyrodnicze i kulturowe;
6) opisuje główne cechy położenia oraz środowiska przyrodniczego Bałtyku, charakteryzuje znaczenie gospodarcze Bałtyku oraz wyjaśnia przyczyny degradacji jego wód.