Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 12 września 2023 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy czyszczeniu powierzchni, malowaniu natryskowym, napylaniu i natryskiwaniu cieplnym¹⁾

Rozporządzenie określa wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie:

Przepisów rozporządzenia nie stosuje się do:

Prace, o których mowa w § 1 ust. 1, wykonuje się zgodnie z instrukcją udostępnioną przez pracodawcę, uwzględniającą w szczególności:

Pracodawca zapewnia bieżącą aktualizację instrukcji, o której mowa w ust. 1.

Prace szczególnie niebezpieczne określone w wykazie prac szczególnie niebezpiecznych, o którym mowa w przepisach w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, wydanych na podstawie art. 237¹⁵ § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, nieobjęte w całości instrukcją, o której mowa w § 3, zwłaszcza w przypadku konieczności wykonywania ich w warunkach dodatkowego zagrożenia wykonuje się na podstawie pisemnego polecenia wydanego przez pracodawcę lub osobę przez niego upoważnioną.

W pisemnym poleceniu określa się w szczególności:

Pracodawca przechowuje pisemne polecenie co najmniej przez 90 dni od dnia zakończenia pracy, o ile nie zachodzi uzasadniona potrzeba, aby było ono przechowywane dłużej.

Pracodawca ustala sposób rejestrowania, wydawania, przekazywania, obiegu i przechowywania pisemnych poleceń.

Do czyszczenia powierzchni metodami strumieniowo-ściernymi stosuje się:

Do czyszczenia powierzchni metodami strumieniowo-ściernymi nie stosuje się:

Podczas stosowania ścierniw z rozdrobnionych skał i minerałów, zawierających krzemionkę krystaliczną, na stanowisku pracy należy oznaczać stężenie frakcji respirabilnej, którego wartości nie mogą być wyższe od wartości określonych w przepisach dotyczących najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, wydanych na podstawie art. 228 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.

Stanowiska pracy do czyszczenia powierzchni metodami strumieniowo-ściernymi usytuowane na otwartej przestrzeni są oznakowane tablicami informacyjno-ostrzegawczymi oraz tak zlokalizowane, aby nie powodowały zagrożeń dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników oraz osób postronnych.

Prace na otwartej przestrzeni są wykonywane na utwardzonej powierzchni lub powierzchni wyłożonej materiałem umożliwiającym łatwe zebranie zużytego ścierniwa i innych zanieczyszczeń.

Po oczyszczeniu powierzchni metodami strumieniowo-ściernymi resztki zużytego ścierniwa i inne zanieczyszczenia usuwa się ze stanowiska pracy i przekazuje do regeneracji lub utylizacji.

Stanowiska pracy, przy których odbywa się czyszczenie powierzchni metodami strumieniowo -ściernymi, są wyposażone w instrukcję bezpieczeństwa i higieny pracy, o której mowa w przepisach w sprawie ogólnych przepisów dotyczących bezpieczeństwa i ochrony pracy, wydanych na podstawie art. 237¹⁵ § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, uwzględniającą także wymagania dotyczące:

Urządzenia do czyszczenia powierzchni metodą strumieniowo-ścierną są wyposażone w system, który umożliwia pracownikowi wykonującemu proces czyszczenia zamknięcie wypływu ścierniwa z dyszy roboczej.

Konstrukcja systemu, o którym mowa w ust. 2, zapewnia niezwłoczne zamknięcie dopływu ścierniwa do dyszy w przypadku jej wypuszczenia z rąk pracownika.

System, o którym mowa w ust. 2, należy kontrolować każdorazowo przed rozpoczęciem pracy.

Pracownik obsługujący urządzenia, o których mowa w § 11 ust. 2, zainstalowane w komorach roboczych jest asekurowany przez co najmniej jednego pracownika znajdującego się na zewnątrz komory roboczej.

Pracownik obsługujący urządzenia, o których mowa w § 11 ust. 2, zainstalowane w komorze roboczej jest wyposażony w środki ochrony indywidualnej, o których mowa w § 2, stosowne do występujących zagrożeń.

Czyszczenie powierzchni metodami strumieniowo-ściernymi w komorze roboczej trwa jednorazowo nie dłużej niż 40 minut, a przerwa trwa co najmniej 20 minut. Podczas przerwy pracownik przebywa w miejscu, w którym powietrze nie jest zanieczyszczone pyłami, gazami i parami wydzielającymi się w trakcie czyszczenia powierzchni.

Komora robocza jest wyposażona w świetlny sygnalizator pracy informujący o zagrożeniach oraz awaryjny wyłącznik urządzeń, o których mowa w § 11 ust. 2. Drzwi wejściowe do komory roboczej są otwierane po uprzednim odpyleniu jej wnętrza.

Wielokrotność wymiany powietrza w komorze roboczej zapewnia dobrą widoczność oraz jest zależna od:

Niedopuszczalne jest:

W przypadku obsługiwania urządzeń, o których mowa w § 11 ust. 2, przez otwory w ścianie kabiny otwory te są wyposażone w szczelne, gumowe rękawy usytuowane na wysokości przedramienia pracownika.

Stanowiska pracy, o których mowa w ust. 1, są wyposażone w ergonomiczne krzesła przystosowane do warunków wykonywanej pracy.

Do natryskiwania powierzchni lub do napylania powierzchni używa się wyrobów atestowanych. Substancje lub mieszaniny stwarzające zagrożenie posiadają kartę charakterystyki, o której mowa w art. 31 rozporządzenia nr 1907/2006, zawierającą informacje dotyczące zagrożeń oraz zaleceń bezpiecznego ich stosowania.

Podczas prac, o których mowa w ust. 1, w przypadku gdy stosuje się wyroby zawierające substancje chemiczne lub mieszaniny o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, należy przestrzegać wymagań zawartych w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.

Natryskiwanie powierzchni jest wykonywane na otwartej przestrzeni albo w komorach malarskich lub w pomieszczeniach wyposażonych w instalację mechanicznej wentylacji i filtracji powietrza.

Napylanie powierzchni jest wykonywane w komorach malarskich lub w pomieszczeniach wyposażonych w wentylację zapewniającą dopływ czystego powietrza i gwarantującą nieprzekraczanie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 228 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.

Podczas natryskiwania powierzchni lub napylania powierzchni stosuje się środki ochrony zbiorowej zapewniające nieprzekraczanie najwyższych dopuszczalnych stężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, które są określone w przepisach dotyczących najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy wydanych na podstawie art. 228 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, oraz środki ochrony indywidualnej.

Napylanie powierzchni wykonuje się w sposób umożliwiający odzyskiwanie nadmiaru napylanego proszku.

Ilość materiału palnego, który jest przeznaczony do natryskiwania powierzchni lub do napylania powierzchni, przechowywanego w pomieszczeniach i przestrzeniach zamkniętych, w których są prowadzone prace związane z tym natryskiwaniem lub napylaniem, nie przekracza planowanego zużycia w ciągu jednej zmiany roboczej.

Stanowiska pracy, na których prowadzone jest natryskiwanie powierzchni lub napylanie powierzchni, są oznakowane tablicami informacyjno-ostrzegawczymi oraz tak zlokalizowane, aby nie powodowały zagrożeń dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników oraz osób postronnych.

Natryskiwanie powierzchni lub napylanie powierzchni prowadzi się w taki sposób, aby zapobiegać wybuchom i zapewnić ochronę przed ich skutkami, przy zachowaniu wymagań określonych w przepisach w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, wydanych na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2057 oraz z 2023 r. poz. 1088 i 1560), oraz w przepisach dotyczących minimalnych wymagań w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy związanych z możliwością wystąpienia w miejscu pracy atmosfery wybuchowej, wydanych na podstawie art. 237¹⁵ § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, i w przepisach dotyczących wymagań dla urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w atmosferze potencjalnie wybuchowej, wydanych na podstawie art. 12 ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. z 2022 r. poz. 1854).

Pomieszczenia malarskie, w których odbywa się natryskiwanie powierzchni lub napylanie powierzchni za pomocą metod lub przy użyciu materiałów stwarzających zagrożenie wybuchem, powinny spełniać wymagania określone w przepisach dotyczących warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, wydanych na podstawie art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2023 r. poz. 682, z późn. zm.)³⁾, w odniesieniu do pomieszczeń zagrożonych wybuchem, o których mowa w przepisach w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, wydanych na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.

Wymagań określonych w przepisach dotyczących warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, wydanych na podstawie art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, odnoszących się do pomieszczeń malarskich w pomieszczeniach zagrożonych wybuchem, o których mowa w przepisach w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, wydanych na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, nie stosuje się, jeżeli wymagania dotyczące ochrony przeciwpożarowej są spełnione zgodnie z art. 6a ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.

Urządzenia elektroenergetyczne stosowane w pomieszczeniach i komorach malarskich powinny spełniać wymagania dla urządzeń przeznaczonych do pracy w strefach zagrożonych wybuchem, o których mowa w przepisach dotyczących wymagań dla urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w atmosferze potencjalnie wybuchowej, wydanych na podstawie art. 12 ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku.

Strefy zagrożenia wybuchem oraz miejsca występowania materiałów niebezpiecznych pożarowo są oznakowane zgodnie z przepisami w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, wydanymi na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, oraz przepisami dotyczącymi minimalnych wymagań w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy związanych z możliwością wystąpienia w miejscu pracy atmosfery wybuchowej, wydanymi na podstawie art. 237¹⁵ § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.

Podłogi w pomieszczeniach i komorach malarskich, w których są stosowane metody elektrostatycznego natryskiwania powierzchni przedmiotów lub napylania powierzchni przedmiotów, odpowiadają wymaganiom określonym w przepisach dotyczących ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, wydanych na podstawie art. 237¹⁵ § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, oraz warunkom określonym w przepisach dotyczących warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, wydanych na podstawie art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, w takim zakresie, w jakim te przepisy mają zastosowanie.

Podczas stosowania metody elektrostatycznego natryskiwania powierzchni przedmiotów lub napylania powierzchni przedmiotów, przedmioty poddawane tym procesom są uziemione, a pracownik wykonujący te prace jest wyposażony w antyelektrostatyczną odzież i obuwie robocze oraz inne środki ochrony indywidualnej.

Podczas natryskiwania cieplnego na otwartej przestrzeni wydziela się wokół stanowiska prowadzenia tych prac pas ochronny, w którym nie mogą przebywać osoby niewyposażone w środki ochrony indywidualnej.

Wydzielony pas ochronny jest oznakowany w sposób widoczny tablicą informacyjno-ostrzegawczą.

Pomieszczenie przeznaczone do prowadzenia natryskiwania cieplnego jest oddzielone od innych pomieszczeń zakładu pracy w taki sposób, aby zagrożenia związane z prowadzeniem procesu natryskiwania cieplnego nie oddziaływały na bezpieczeństwo osób pracujących w pomieszczeniach sąsiadujących lub na stan urządzeń i innych środków produkcji.

Natryskiwanie cieplne prowadzone przez pracowników w pomieszczeniach wymaga asekuracji co najmniej jednego pracownika.

Natryskiwanie cieplne należy prowadzić w pomieszczeniu wyposażonym w instalację wentylacji mechanicznej nawiewno-wywiewnej i instalację oświetleniową przystosowane do pracy w strefach zagrożonych wybuchem, do których zastosowanie mają przepisy dotyczące wymagań dla urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w atmosferze potencjalnie wybuchowej, wydane na podstawie art. 12 ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku.

Natryskiwanie cieplne wykonuje się w pomieszczeniach, w których ściany i strop są wykonane z materiałów zmywalnych, niepalnych i nieiskrzących.

Stoły warsztatowe i inne urządzenia stosowane w pomieszczeniu, o którym mowa w ust. 1, są wykonane z materiałów umożliwiających ich czyszczenie przez odpylanie.

Miejsca i sposób mocowania instalacji i węży gazowych w pomieszczeniu, o którym mowa w ust. 1, spełniają wymagania jak dla urządzeń stosowanych do prac spawalniczych określone w przepisach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spawalniczych, wydanych na podstawie art. 237¹⁵ § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.

Powietrze usuwane z pomieszczeń, w których odbywa się natryskiwanie cieplne, oczyszcza się za pomocą urządzeń filtracyjnych.

W przypadku prowadzenia natryskiwania cieplnego z użyciem aluminium lub cynku urządzenia wentylacyjne nawiewno-wywiewne są przystosowane do pracy z czynnikami wykazującymi podatność do samozapłonu oraz tworzenia z powietrzem mieszaniny wybuchowej. Do urządzeń mają zastosowanie przepisy dotyczące wymagań dla urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w atmosferze potencjalnie wybuchowej, wydane na podstawie art. 12 ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku.

Nie stosuje się filtrów wodnych do usuwania pyłów aluminium.

Podczas natryskiwania cieplnego gaz palny jest czerpany z pojedynczych butli gazowych, wiązek butli lub z instalacji rozprężającej gaz płynny, zgodnie z wymaganiami określonymi w przepisach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spawalniczych, wydanych na podstawie art. 237¹⁵ § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.

Węże doprowadzające gaz do pistoletów są wyposażone w urządzenia zabezpieczające przed cofnięciem się płomienia do butli lub instalacji, o których mowa w ust. 1.

Podczas natryskiwania cieplnego nie czerpie się acetylenu bezpośrednio z wytwornic acetylenowych.