Obwieszczenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 marca 2024 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie warunków krajowego przewozu towarów niebezpiecznych środkami transportu należącymi do sił zbrojnych lub środkami transportu, za które siły zbrojne są odpowiedzialne

Przewóz drogowy towarów niebezpiecznych, realizowany przez pojazdy sił zbrojnych lub środkami transportu, za które siły zbrojne są odpowiedzialne, zwanymi dalej „środkami transportu”, wymagający uzyskania zezwolenia, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych, monitorują właściwe jednostki organizacyjne za pomocą teleinformatycznego systemu monitorowania przemieszczania wojsk.

Monitorowanie przewozu towarów niebezpiecznych w siłach zbrojnych prowadzą jednostki wojskowe właściwe w sprawach transportu i ruchu wojsk podległe Szefowi Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Przewóz drogowy towarów niebezpiecznych należących do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej niepodlegający obowiązkowi uzyskania zezwolenia wojskowego na przejazd drogowy można wykonywać pojazdami dopuszczonymi do ruchu drogowego, zgodnie z ustawą z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1047, z późn. zm.¹⁾), oraz, jeżeli tak stanowi Umowa dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR), sporządzona w Genewie dnia 30 września 1957 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 891), zwana dalej „ADR”, na podstawie dodatkowych badań technicznych potwierdzonych przez okręgową stację kontroli pojazdów lub wojskową okręgową stację kontroli pojazdów.

Przewóz drogowy towarów niebezpiecznych należących do sił zbrojnych państw obcych można wykonywać pojazdami należącymi do sił zbrojnych państw obcych lub pojazdami, za które te siły są odpowiedzialne, jeżeli pojazdy spełniają warunki techniczne dotyczące przewozu towarów niebezpiecznych wymagane dla tych pojazdów w państwie, w którym pojazd jest zarejestrowany.

W przypadku przewozu towarów niebezpiecznych środkami transportu należącymi do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej lub środkami transportu, za które te Siły są odpowiedzialne w stanie gotowości obronnej państwa czasu kryzysu lub czasu wojny, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 372 i 1728)²⁾:

Przepis ust. 1 stosuje się do przewozu towarów niebezpiecznych w stanie stałej gotowości obronnej państwa, określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej²⁾, w przypadku:

- po uzyskaniu przez dowódcę (szefa) jednostki organizacyjnej Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej zgody Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego na przeprowadzenie tej kontroli lub tego szkolenia.

Zgoda Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, o której mowa w ust. 2, jest wydawana na wniosek dowódcy (szefa) jednostki organizacyjnej Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, który zawiera:

Badania pośrednie należy wykonywać jako próbę szczelności i rewizję zewnętrzną, po każdym badaniu okresowym w terminach nie rzadziej niż co 3 lata.

Badania pośrednie cystern wyłączonych z użytkowania na okres dłuższy niż 12 miesięcy i poddanych zabiegom konserwacyjnym, potwierdzonym wyciągiem z rozkazu właściwego dowódcy, przeprowadza się w zakresie rewizji zewnętrznej.

Podczas rewizji zewnętrznej należy wykonać zewnętrzną ocenę wizualną zbiornika cysterny w miejscach dostępnych, sprawdzić działanie jego osprzętu i automatyki zabezpieczającej, protokół z pomiarów rezystancji uziemienia oraz oznakowanie i wyposażenie pojazdu, o którym mowa w § 23.

Eksploatujący zapewnia wykonywanie i dokumentowanie pomiarów rezystancji uziemienia przed każdym badaniem, o którym mowa w ust. 1, o ile w instrukcji eksploatacji cysterny nie określono innych terminów.

W trakcie rewizji wewnętrznej należy wykonać wizualną ocenę stanu ścianek zbiornika cysterny, jego połączeń, wzmocnień oraz wyposażenia.

Rewizję wewnętrzną wykonuje się po wystawieniu zaświadczenia zezwalającego na wejście do wnętrza zbiornika.

Treść zaświadczenia powinna stwierdzać, że zbiornik jest wolny od gazu, par i innych pozostałości przewożonych materiałów niebezpiecznych lub stężenie pozostałości materiałów niebezpiecznych jest mniejsze niż dopuszczalne dla pracy człowieka bez konieczności użycia sprzętu ochronnego, a zawartość tlenu w atmosferze zbiornika umożliwia bezpieczną pracę wewnątrz zbiornika.

Zaświadczenie wystawia kierownik jednostki organizacyjnej odpowiedzialnej za cysternę lub osoba przez niego upoważniona na podstawie pomiarów wykonanych przez odpowiednio przeszkoloną osobę wyposażoną w odpowiednie urządzenie kontrolne do określania dopuszczalnego stężenia i innych parametrów koniecznych do określenia atmosfery wewnątrz zbiornika.

Urządzenie, którym wykonywane są powyższe pomiary, powinno posiadać stosowne dopuszczenia do ich wykonywania wydane przez odpowiednie organy.

Wartość ciśnienia próbnego podczas przeprowadzania próby ciśnieniowej powinna być zgodna z dokumentacją techniczną zbiornika cysterny lub specyfikacją techniczną i określona na tabliczce fabrycznej.

Temperatura czynnika próbnego podczas przeprowadzania próby ciśnieniowej nie powinna być niższa niż 10 °C i wyższa niż 50 °C, jeżeli w dokumentacji technicznej nie ustalono innej temperatury.

Próbę ciśnieniową należy wykonywać jako próbę hydrauliczną. W technicznie uzasadnionych przypadkach, na pisemny wniosek kierownika jednostki organizacyjnej odpowiedzialnej za pojazd lub osoby przez niego upoważnionej, za zgodą Szefa WDT, próbę hydrauliczną można zastąpić inną próbą lub badaniem innego rodzaju, jeżeli metodyka przeprowadzenia takiej próby lub takiego badania została uzgodniona z Szefem WDT.

Podczas próby ciśnieniowej należy równomiernie podnosić ciśnienie, aż do osiągnięcia ciśnienia próbnego. Szybkość wzrostu ciśnienia od dopuszczalnego do próbnego nie powinna przekraczać 1 bar/min, chyba że w dokumentacji technicznej została ustalona inna wartość. Ciśnienie próbne utrzymuje się przez co najmniej 5 minut, obniża do ciśnienia roboczego, ponownie podnosi się do ciśnienia próbnego i utrzymuje przez 5 minut, a następnie obniża do ciśnienia roboczego i dokonuje oględzin urządzenia i osprzętu.

Wynik próby ciśnieniowej uznaje się za pozytywny, jeżeli w czasie próby nie stwierdzono:

Podczas próby szczelności należy sprawdzić szczelność ścianek zbiornika cysterny i zamontowanego na nim osprzętu oraz prawidłowość funkcjonowania całego wyposażenia.

Próbie szczelności poddaje się zbiornik wraz z wyposażeniem. W przypadku zbiornika wielokomorowego próbę szczelności należy wykonywać dla każdej komory oddzielnie.

Próbę szczelności zbiornika należy przeprowadzać, jeżeli nie ma innych wymagań, przy efektywnym ciśnieniu wewnętrznym równym najwyższemu ciśnieniu roboczemu, lecz nie mniejszym niż 0,2 bara ciśnienia manometrycznego.

Podczas próby szczelności sprawdza się szczelność zaworów dennych, spustowych i innego wyposażenia. Otwór na urządzenie wentylacyjne powinien być zaślepiony, a działanie urządzeń wentylacyjnych należy sprawdzić na stanowisku próbnym.

Próbę szczelności należy przeprowadzać za pomocą czynnika roboczego lub wody albo wody z użyciem farb wskaźnikowych lub luminoforów ultrafioletowych. Ciśnienie powinno być podnoszone jednostajnie do wysokości ciśnienia próby szczelności z prędkością 1 bar/min i utrzymywane przez co najmniej 30 minut. W uzasadnionych przypadkach, na pisemny wniosek kierownika jednostki organizacyjnej odpowiedzialnej za pojazd lub osoby przez niego upoważnionej, za zgodą Szefa WDT, próba szczelności może zostać przeprowadzona w inny sposób, jeżeli metodyka przeprowadzania takiej próby została uzgodniona z Szefem WDT.

Wynik próby szczelności uznaje się za pomyślny, jeżeli w czasie próby nie stwierdzono:

Podczas wykonywania próby szczelności instalacja zasilania urządzenia płynem próbnym powinna być szczelna.

Zbiorniki cystern przeznaczone do przewozu towarów niebezpiecznych o prężności par nieprzekraczającej 0,11 MPa ciśnienia absolutnego przy temperaturze 50 °C powinny być wyposażone w urządzenie wentylacyjne i w urządzenie zabezpieczające przed wydostaniem się zawartości ze zbiornika w razie jego przewrócenia się.

Zbiorniki cystern przeznaczone do przewozu towarów niebezpiecznych o prężności par nieprzekraczającej 0,11 MPa ciśnienia absolutnego przy temperaturze 50 °C, niespełniające wymagań określonych w ust. 1, muszą spełniać wymagania określone w § 19 lub § 20.

Urządzenia wentylacyjne zbiorników cystern powinny zapewniać właściwą przepustowość powietrza, oparów, przy napełnianiu lub opróżnianiu zbiornika, oraz zabezpieczyć zbiornik przed nadmiernym wzrostem ciśnienia par.

Zbiorniki cystern przeznaczone do przewozu towarów niebezpiecznych o prężności par wyższej niż 0,11 MPa, nieprzekraczające 0,175 MPa ciśnienia absolutnego przy temperaturze 50 °C, powinny być wyposażone w zawór bezpieczeństwa ustawiony na ciśnienie manometryczne co najmniej 0,15 MPa, który powinien całkowicie otwierać się przy ciśnieniu nieprzekraczającym ciśnienia próbnego.

Zbiorniki cystern przeznaczone do przewozu towarów niebezpiecznych o prężności par wyższej niż 0,11 MPa, nieprzekraczające 0,175 MPa ciśnienia absolutnego przy temperaturze 50 °C, niespełniające wymagań określonych w ust. 1 muszą spełniać wymagania określone w § 20.

Zbiorniki cystern przeznaczone do przewozu towarów niebezpiecznych o prężności par wyższej niż 0,175 MPa, ale nieprzekraczającej 0,3 MPa ciśnienia absolutnego, przy temperaturze 50 °C, powinny być wyposażone w zawór bezpieczeństwa ustawiony na ciśnienie manometryczne co najmniej 0,3 MPa, który powinien całkowicie otwierać się przy ciśnieniu nieprzekraczającym ciśnienia próbnego.

Zbiorniki cystern przeznaczone do przewozu towarów niebezpiecznych o prężności par wyższej niż 0,175 MPa, ale nieprzekraczającej 0,3 MPa ciśnienia absolutnego, przy temperaturze 50 °C, niespełniające warunków określonych w ust. 1 powinny być hermetycznie zamykane.

Każda komora zbiornika cysterny opróżnianego z dołu powinna być wyposażona w trzy urządzenia zamykające, umieszczone jedno za drugim, niezależnie od siebie, z których pierwsze powinno stanowić wewnętrzny zawór odcinający, przymocowany bezpośrednio do zbiornika, drugie urządzenie umieszczone na każdym końcu króćca spustowego oraz trzecie w postaci gwintowanego korka, zaślepek kołnierzowych lub innych urządzeń o podobnej skuteczności.

Wewnętrzny zawór odcinający komory zbiorników cysterny może być uruchamiany z góry i z dołu, jego położenie otwarcia i zamknięcia powinno być możliwe do sprawdzenia z poziomu ziemi. Urządzenie sterujące zaworem dennym powinno uniemożliwiać niezamierzone, przypadkowe jego otwarcie. W przypadku uszkodzenia zewnętrznego układu sterowania zawór denny musi zachować skuteczność. Zawór denny i jego gniazdo powinny być chronione przed możliwością ich wyrwania pod działaniem zewnętrznych obciążeń lub tak skonstruowane, aby nie powstała taka możliwość.

Rozmieszczenie i kierunek zamknięcia zaworów zasuwowych zbiornika cysterny powinny być wyraźnie widoczne.

Urządzenia do napełniania i opróżniania komór zbiornika cysterny, włączając kołnierze i gwintowane korki oraz kaptury ochronne, jeśli są, powinny być odpowiednio zabezpieczone przed niezamierzonym otwarciem.

Każdy zbiornik cysterny powinien być wyposażony w aparaturę kontrolno-pomiarową dobraną odpowiednio do towaru niebezpiecznego, warunków przeprowadzania odczytu i parametrów zbiornika.

Zbiorniki cystern nie powinny być napełniane innymi towarami niebezpiecznymi niż te, które zostały dopuszczone przez WDT. Czynniki robocze, które mogą reagować ze sobą niebezpiecznie, mogą być przewożone w sąsiednich komorach tylko wtedy, gdy komory te są oddzielone przegrodami o grubości ścianek równej lub większej od grubości ścianek zbiornika oraz gdy napełnione komory są przedzielone pustą przestrzenią lub opróżnioną komorą.

Podczas napełniania i opróżniania zbiorników komór cysterny powinny być podejmowane odpowiednie środki zapobiegające wydostawaniu się niebezpiecznych ilości towarów niebezpiecznych i ich par.

Każdy zbiornik cysterny powinien mieć metalową, odporną na korozję, trwale przymocowaną i czytelną tabliczkę fabryczną zawierającą co najmniej następujące dane:

Tabliczka powinna być przymocowana do ścianki zbiornika cysterny lub do wspornika przymocowanego do tej ścianki. Tabliczka powinna mieć co najmniej dwa nity o średnicy łba płaskiego nie mniejszej niż 10 mm z oznaczeniem cechy kontroli jakości i inspektora WDT.

Na ściance zbiornika cysterny w pobliżu tabliczki fabrycznej powinny być wybite lub, jeżeli może to mieć szkodliwy wpływ na ściankę, naniesione innym sposobem na trwałe następujące dane:

Zbiornik cysterny powinien być oznakowany:

Oznakowanie określone w ust. 11 pkt 2 i 3 powinno być naniesione przez eksploatującego białym lub czarnym kolorem na tylnej ściance zbiornika cysterny w jego górnej lewej części. Wysokość liter i cyfr powinna mieścić się w granicach 40-60 mm. W technicznie uzasadnionych przypadkach, za zgodą WDT, dopuszcza się inne miejsca oznakowania zbiornika.

Pojazdy, dla których wymaga się wystawienia wojskowego świadectwa dopuszczenia do przewozu towarów niebezpiecznych, podlegają sprawdzeniu w zakresie spełnienia dodatkowych wymagań technicznych określonych w rozporządzeniu lub ADR oraz rozporządzeniu Ministrów Obrony Narodowej oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 czerwca 2005 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów specjalnych i pojazdów używanych do celów specjalnych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej dotyczących wyposażenia lub przystosowania tych pojazdów.

Sprawdzenia w zakresie spełniania dodatkowych wymagań technicznych, o których mowa w ust. 1, dokonuje w drodze badania technicznego uprawniona stacja kontroli pojazdów.

Sprawdzenia, o którym mowa w ust. 2, dokonuje się po przedstawieniu przez użytkownika pojazdu aktualnego protokołu wydanego przez WDT, zaświadczającego o pozytywnym wyniku badania urządzenia podlegającego dozorowi technicznemu, zainstalowanego na tym pojeździe.

Wojskowe świadectwo dopuszczenia do przewozu towarów niebezpiecznych wystawia WDT na pisemny wniosek kierownika jednostki organizacyjnej odpowiedzialnej za pojazd lub osoby przez niego upoważnionej złożony w postaci papierowej lub elektronicznej.

Do wniosku, o którym mowa w ust. 1, kierownik jednostki organizacyjnej odpowiedzialnej za pojazd lub osoba przez niego upoważniona dołącza zaświadczenie o pozytywnym wyniku przeprowadzonego dodatkowego badania technicznego pojazdu, wydane przez właściwą stację kontroli pojazdów.

Wojskowe świadectwo dopuszczenia do przewozu towarów niebezpiecznych wypełnia się pismem maszynowym w języku polskim.

Termin ważności wojskowego świadectwa dopuszczenia do przewozu towarów niebezpiecznych określa się na podstawie dokumentów wystawionych przez WDT oraz stację kontroli pojazdów. Termin ważności wojskowego świadectwa dopuszczenia do przewozu towarów niebezpiecznych nie może być dłuższy niż termin następnego badania urządzenia technicznego, określony w protokole badania przeprowadzonego przez WDT oraz następny termin badania pojazdu, określony w zaświadczenia o przeprowadzonym dodatkowym badaniu technicznym pojazdu przeznaczonego do przewozu niektórych towarów niebezpiecznych.

W przypadku utraty wojskowego świadectwa dopuszczenia do przewozu towarów niebezpiecznych WDT wydaje wtórnik tego świadectwa na pisemny wniosek kierownika jednostki organizacyjnej odpowiedzialnej za pojazd lub osoby przez niego upoważnionej, złożony w postaci papierowej lub elektronicznej.

W przypadku gdy pojazd został wycofany z eksploatacji lub przekazany innemu eksploatującemu, albo po upływie terminu ważności wojskowego świadectwa dopuszczenia do przewozu towarów niebezpiecznych oraz w przypadku zmiany istotnych cech konstrukcyjnych pojazdu, świadectwo lub jego wtórnik zwraca się niezwłocznie jednostce organizacyjnej WDT, która je wystawiła.

Wzór wojskowego świadectwa dopuszczenia do przewozu towarów niebezpiecznych określa załącznik nr 2 do rozporządzenia.

Warunkiem przedłużenia ważności wojskowego świadectwa dopuszczenia pojazdu do przewozu towarów niebezpiecznych jest posiadanie aktualnego protokołu przeprowadzonego badania urządzenia technicznego, wydanego przez WDT oraz przedstawienie aktualnego zaświadczenia o pozytywnym wyniku przeprowadzonego dodatkowego badania technicznego pojazdu, wydanego przez stację kontroli pojazdów i oryginału wojskowego świadectwa dopuszczenia do przewozu towarów niebezpiecznych, o którego przedłużenie ważności występuje wnioskodawca.

Do przedłużenia wojskowego świadectwa dopuszczenia pojazdów do przewozu towarów niebezpiecznych mają zastosowanie przepisy § 25 ust. 1 rozporządzenia.

Statki, dla których przepisy ADN wymagają wystawienia odpowiedniego świadectwa dopuszczenia do przewozu towarów niebezpiecznych, zwanego dalej „świadectwem dopuszczenia statku ADN”, podlegają sprawdzeniu w zakresie spełnienia dodatkowych wymagań technicznych, określonych w ustawie, dotyczących wyposażenia lub przystosowania tych statków.

Sprawdzenia spełnienia przez statki dodatkowych wymagań technicznych, o których mowa w ust. 1, dokonuje WDT na zasadach określonych w ustawie i wystawia protokół przeprowadzonego badania.

Statki przeznaczone do przewozu towarów niebezpiecznych podlegają inspekcji w zakresie wyposażenia oraz dokumentów związanych z przewozem towarów niebezpiecznych.

Pojazdy sił zbrojnych przeznaczone do przewozu towarów niebezpiecznych zarejestrowane po dniu wejścia w życie rozporządzenia muszą spełniać wszystkie wymagania techniczne dotyczące pojazdów zgodne z umową ADR.

Pojazdy zarejestrowane przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, a niespełniające wymogów umowy ADR, mogą być wykorzystywane do przewozu towarów niebezpiecznych do czasu wycofania ich z eksploatacji w siłach zbrojnych, z zastrzeżeniem § 23.