Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 lutego 2025 r. w sprawie określenia wzoru kwestionariusza indywidualnej oceny pokrzywdzonego i świadka

Załącznik nr 1 ↗

Struktura tej części nie została zweryfikowana.

WZÓR Kwestionariusz indywidualnej oceny pokrzywdzonego Kwestionariusz sporządza organ prowadzący postępowanie karne, mając na względzie potrzebę zastosowania wobec pokrzywdzonego: 1) art. 147 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego ( nj. h. z 2025 ƌ. poz. 46), zwanej dalej „k.p.k.”, w odniesieniu do czynności, o której mowa w art. 143 § 1 pkt 2 Ŭ.Ɖ.Ŭ.; 2) art. 177 § 1a k.p.k., art. 184–185Đ Ŭ.Ɖ.Ŭ., art. 185Ğ Ŭ.Ɖ.Ŭ., art. 299a § 1 k.p.k., art. 360 § 1 pkt 1 lit. d oraz pkt 3 k.p.k., art. 390 § 2 i 3 k.p.k. oraz art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 ƌ. o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka (Dz. U. z 2015 r. poz. 21, z późn. zm.). Przed przystąpieniem do wypełniania kwestionariusza zawsze należy ustalić, czy pokrzywdzony: 1) włada językiem polskim w stopniu komunikatywnym – aby można było stwierdzić, czy przy przeprowadzanych czynnościach powinien być obecny tłumacz języka obcego; 2) posiada szczególne potrzeby w komunikowaniu się – aby można było stwierdzić, czy przy przeprowadzanych czynnościach powinien być obecny: Ă) tłumacz polskiego ũęzyka migowego (W:D), ď) biegłLJ z zakresu komunikacji wspomagającej i alternatywnej (biegły posługującLJ się systemem komunikacji, z którego korzysta pokrzywdzony1). Imię i nazwisko oraz data urodzenia pokrzywdzonego: Numer sprawy: 1 Chodzi o Ɛystem znaków manualnych, system znaków graficznych lub system znaków przestrzenno-dotykowych. Załączniki do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 lutego 2025 r. (Dz. U. poz. …)

Załącznik nr 1 ↗

Struktura tej części nie została zweryfikowana.

WZÓR Kwestionariusz indywidualnej oceny pokrzywdzonego Kwestionariusz sporządza organ prowadzący postępowanie karne, mając na względzie potrzebę zastosowania wobec pokrzywdzonego: 1) art. 147 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego ( nj. h. z 2025 ƌ. poz. 46), zwanej dalej „k.p.k.”, w odniesieniu do czynności, o której mowa w art. 143 § 1 pkt 2 Ŭ.Ɖ.Ŭ.; 2) art. 177 § 1a k.p.k., art. 184–185Đ Ŭ.Ɖ.Ŭ., art. 185Ğ Ŭ.Ɖ.Ŭ., art. 299a § 1 k.p.k., art. 360 § 1 pkt 1 lit. d oraz pkt 3 k.p.k., art. 390 § 2 i 3 k.p.k. oraz art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 ƌ. o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka (Dz. U. z 2015 r. poz. 21, z późn. zm.). Przed przystąpieniem do wypełniania kwestionariusza zawsze należy ustalić, czy pokrzywdzony: 1) włada językiem polskim w stopniu komunikatywnym – aby można było stwierdzić, czy przy przeprowadzanych czynnościach powinien być obecny tłumacz języka obcego; 2) posiada szczególne potrzeby w komunikowaniu się – aby można było stwierdzić, czy przy przeprowadzanych czynnościach powinien być obecny: Ă) tłumacz polskiego ũęzyka migowego (W:D), ď) biegłLJ z zakresu komunikacji wspomagającej i alternatywnej (biegły posługującLJ się systemem komunikacji, z którego korzysta pokrzywdzony1). Imię i nazwisko oraz data urodzenia pokrzywdzonego: Numer sprawy: 1 Chodzi o Ɛystem znaków manualnych, system znaków graficznych lub system znaków przestrzenno-dotykowych. Załączniki do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 lutego 2025 r. (Dz. U. poz. 161)

Załącznik nr 1 ↗

Struktura tej części nie została zweryfikowana.

WZÓR

 Część . Właściwości i warunki osobiste pokrzywdzonego 1 Pokrzywdzony jest osobą nj niepełnosprawnością ruchową lub z niepełnosprawnością wzroku lub słuchu.  nie  tak Uwaga: jeśli zaznaczono odpowiedź „ƚak”, należy rozważyć zastosowanie: 1) art. 147 § 1 Ŭ.Ɖ.Ŭ. w odniesieniu do czynności, o której mowa ǁ art. 143 § 1 pkt 2 Ŭ.Ɖ.Ŭ.; 2) art. 177 § 1Ă Ŭ.Ɖ.Ŭ.; 3) art. 299a § 1 Ŭ.Ɖ.Ŭ. 2 Pokrzywdzony korzysta ze wsparcia innych osób w codziennym funkcjonowaniu.  nie  tak Uwaga: jeśli zaznaczono odpowiedź „ƚak”, należy rozważyć zastosowanie: 1) art. 299a § 1 Ŭ.Ɖ.Ŭ.; 2) art. 177 § 1Ă Ŭ.Ɖ.Ŭ. 3 Pokrzywdzony wykazuje lęk i obawy przed: 1) określonymi miejscami, 2) sprawcą – co może powodować Ƶ pokrzywdzonego skrępowanie podczas czynności procesowej. Uwaga: to ustalenie jest szczególnie istotne w przypadku: 1) pokrzywdzonego małoletniego; 2) pokrzywdzonego posiadającego doświadczenie uchodźcze; 3) pokrzywdzonego, który przynależy do określonego kręgu kulturowego.  nie  tak: ........................................................... (należy wskazać, jakiego rodzaju lęk i obawy występują u pokrzywdzonego) Uwaga: jeśli zaznaczono odpowiedź „ƚak”, należy rozważyć zastosowanie: 1) art. 299a § 1 Ŭ.Ɖ.Ŭ.; 2) art. 390 § 2 Ŭ.Ɖ.Ŭ.; 3) art. 177 § 1a Ŭ.Ɖ.Ŭ.

 4 W postępowaniu przygotowawczym pokrzywdzony wskazuje na potrzebę obecności innej osoby podczas czynności procesowej.  nie  tak: ........................................................... (należy wpisać dane osoby, którą wskazuje pokrzywdzony) Uwaga: jeśli zaznaczono odpowiedź „ƚak”, należy rozważyć zastosowanie art. 299a § 1 Ŭ.Ɖ.Ŭ. 5 h pokrzywdzonego występują problemy zdrowotne mogące utrudniać przeprowadzenie lub powtórzenie czynności.  nie  tak: ........................................................... (należy wskazać, jakiego rodzaju problemy występują u pokrzywdzonego) Uwaga: jeśli zaznaczono odpowiedź „ƚak”, należy rozważyć zastosowanie: 1) art. 147 § 1 Ŭ.Ɖ.Ŭ. w odniesieniu do czynności, o której mowa w art. 143 § 1 pkt 2 Ŭ.Ɖ.Ŭ.; 2) art. 177 § 1Ă Ŭ.Ɖ.Ŭ. 6 W postępowaniu sądowym pokrzywdzony jest przesłuchiwany ǁ charakterze świadka w drodze pomocy prawnej (art. 396 Ŭ.Ɖ.Ŭ.).  nie  tak Uwaga: jeśli zaznaczono odpowiedź „ƚak”, należy rozważyć zastosowanie art. 147 § 1 Ŭ.Ɖ.Ŭ. w odniesieniu do czynności, Ž której mowa w art. 143 § 1 pkt 2 Ŭ.Ɖ.Ŭ. 7 Pokrzywdzony ůĞĐnjLJł się ƉƐLJĐŚŝĂƚƌLJĐnjŶŝĞ lub ŶĞƵƌŽůŽŐŝĐnjŶŝĞ przed popełnieniem czynu zabronionego na jego szkodę lub leczył się lub leczy się psychiatrycznie lub ŶĞƵƌŽůŽŐŝĐnjŶŝĞ w związku nj popełnieniem czynu zabronionego na jego szkodę.  nie  tak Uwaga: jeśli zaznaczono odpowiedź „ƚak”, należy rozważyć zastosowanie: 1) art. 177 § 1a Ŭ.Ɖ.Ŭ.; 2) art. 185a § 4 Ŭ.Ɖ.Ŭ. w odniesieniu do pokrzywdzonego przestępstwem wymienionym w art. 185a § 1 k.p.k.,

 który ukończył 15 lat, ale nie ukończył 18 lat – jeżeli przesłuchanie w innych warunkach niż wskazane w art. 185a § 1–3 Ŭ.p.k. mogłoby wywrzeć negatywny wpływ na jego stan psychiczny. W przypadku wątpliwości co do sposobu przesłuchania pokrzywdzonego należy rozważyć dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. 8 Pokrzywdzony korzystał ze wsparcia psychologa przed popełnieniem czynu zabronionego na jego szkodę lub korzystał lub korzysta ze wsparcia psychologa w związku z popełnieniem czynu zabronionego na jego szkodę.  nie  tak Uwaga: jeśli zaznaczono odpowiedź „ƚak”, należy rozważyć zastosowanie art. 185a § 4 Ŭ.Ɖ.Ŭ. w odniesieniu do pokrzywdzonego przestępstwem wymienionym w art. 185a § 1 k.p.k., który ukończył 15 lat, ale nie ukończył 18 lat – jeżeli przesłuchanie ǁ innych warunkach niż wskazane ǁ art. 185a § 1 Ŭ.p.k. mogłoby wywrzeć negatywny wpływ na jego stan psychiczny. W przypadku wątpliwości co do sposobu przesłuchania pokrzywdzonego należy rozważyć dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. 9 Wokrzywdzony orientuje się co do czasu (określa datę: dzień tygodnia, miesiąc, rok, porę roku).  orientuje się  ma problemy z orientacją Uwaga: jeśli zaznaczono odpowiedź „ma problemy z orientacją”, należy rozważyć zastosowaniĞ: 1) art. 299a § 1 Ŭ.Ɖ.Ŭ.;

 2) art. 185Ğ Ŭ.Ɖ.Ŭ., gdy stan ten jest związany z zaburzeniem psychicznym, rozwojowym, zakłóceniem zdolności postrzegania lub odtwarzania postrzeżeń. Eależy ustalić, czy przesłuchanie w zwykłych warunkach mogłoby wpłynąć negatywnie na stan psychiczny pokrzywdzonego lub czy byłoby znacznie utrudnione. 10 Wokrzywdzony orientuje się co do miejsca i okoliczności, w których się znajduje (opisuje, gdzie teraz jest oraz dlaczego i jak się tutaj znalazł).  orientuje się  ma problemy z orientacją Uwaga: jeśli zaznaczono odpowiedź „ma problemy z orientacją”, należy rozważyć zastosowanie: 1) art. 299a § 1 Ŭ.Ɖ.Ŭ.; 2) art. 185Ğ Ŭ.Ɖ.Ŭ., gdy stan ten jest związany z zaburzeniem psychicznym, rozwojowym, zakłóceniem zdolności postrzegania lub odtwarzania postrzeżeń. Eależy ustalić, czy przesłuchanie w zwykłych warunkach mogłoby wpłynąć negatywnie na stan psychiczny pokrzywdzonego lub czy byłoby znacznie utrudnione. 11 h pokrzywdzonego występują zaburzenia psychiczne, rozwojowe, zakłóceŶŝĂ zdolności postrzegania lub odtwarzania postrzeżeń.  nie  tak: ........................................................... (należy wskazać rodzaj zaburzeń lub zakłóceń) Uwaga: jeśli zaznaczono odpowiedź „ƚak”, należy rozważyć zastosowanie art. 185Ğ Ŭ.Ɖ.Ŭ.

 Eależy ustalić, czy przesłuchanie w zwykłych warunkach mogłoby wpłynąć negatywnie na stan psychiczny pokrzywdzonego lub czy byłoby znacznie utrudnione. 12 Przesłuchanie w innych warunkach niż wskazane w art. 185Ğ Ŭ.Ɖ.Ŭ. mogłoby wpłynąć negatywnie na stan psychiczny pokrzywdzonego lub byłoby znacznie utrudnione.  nie  tak  brak możliwości udzielenia jednoznacznej odpowiedzi Uwaga: jeśli nie jest możliwe udzielenie odpowiedzi co do sposobu przeprowadzenia czynności, należy rozważyć dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. 13 Przesłuchanie może być przeprowadzone w odpowiednio przystosowanym pomieszczeniu ǁ siedzibie sądu lub poza jego siedzibą.  nie: ........................................................... (należy wskazać przyczynę)  tak Uwaga: w przypadku gdy pokrzywdzony nie może być przesłuchany w odpowiednio przystosowanym pomieszczeniu w siedzibie sądu lub poza jego siedzibą, przesłuchanie może odbyć się w innym miejscu – jeżeli uzasadniają to indywidualne potrzeby pokrzywdzonego oraz jeżeli istnieje możliwość utrwalenia czynności za pomocą urządzenia rejestrującego obraz i dźwięk. Należy ustalić miejsce, w którym można przeprowadzić przesłuchanie. 14 Pokrzywdzony ujawnia obawy związane z płcią sprawcy, które przejawiają się ǁ szczególności trudnością ǁ kontrolowaniu emocji i reakcji.  nie  tak: ........................................................... (należy wskazać płeć, która wywołuje obawy u pokrzywdzonego)

 Uwaga: w przypadku stosowania trybu określonego w: 1) art. 185a Ŭ.Ɖ.Ŭ. lub 185Ğ Ŭ.Ɖ.Ŭ. należy zapewnić biegłego płci wskazanej przez pokrzywdzonego, chyba że będzie to utrudniać postępowanie – organ prowadzący czynność ustala, na przykład ǁ rozmowie z pokrzywdzonym, jakiej płci ma być biegły biorący udział ǁ postępowaniƵ; 2) art. 185Đ Ŭ.Ɖ.Ŭ. na wniosek pokrzywdzonego należy zapewnić, aby biegły psycholog biorący udział ǁ przesłuchaniu był osobą o wskazanej przez niego płci, chyba że będzie to utrudniać postępowanie. 15 Na rozprawie mogą być roztrząsane szczegóły życia intymnego lub szczegóły ze sfery prywatności pokrzywdzonego, których ujawnienie publiczności może wywołać poważne następstwa dla pokrzywdzonego.  nie  tak Uwaga: jeśli zaznaczono odpowiedź „ƚak”, należy rozważyć zastosowaniĞ art. 360 § 1 pkt 1 lit. Ě Ŭ.Ɖ.Ŭ. 16 Na rozprawie mogą być roztrząsane okoliczności dotyczące życia prywatnego pokrzywdzonego, którLJ złożył wniosek o ściganie, oraz zachodzi potrzeba ochrony interesu prywatnego pokrzywdzonego, a pokrzywdzony ten zażądał wyłączenia jawności rozprawy.  nie  tak Uwaga: jeśli zaznaczono odpowiedź „tak”, należy rozważyć zastosowanie podczas postępowania przed sądem art. 360 § 1 pkt 3 Ŭ.Ɖ.Ŭ.

 17 Inne ustalone właściwości i warunki osobiste, które mogą mieć wpływ na ocenę potrzeby zastosowania: 1) art. 147 § 1 Ŭ.Ɖ.Ŭ. w odniesieniu do czynności, o której mowa ǁ art. 143 § 1 pkt 2 Ŭ.Ɖ.Ŭ.; 2) art. 177 § 1a Ŭ.Ɖ.Ŭ., art. 184–185Đ Ŭ.Ɖ.Ŭ., art. 185Ğ Ŭ.Ɖ.Ŭ., art. 299a § 1 Ŭ.Ɖ.Ŭ., art. 360 § 1 pkt 1 lit. Ě i pkt 3 Ŭ.Ɖ.Ŭ., art. 390 § 2 i 3 Ŭ.Ɖ.Ŭ. oraz art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 ƌ. o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka. ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... ...................................................................... Część B. Zodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa popełnionego na szkodę pokrzywdzonego 1 Charakter zgłaszanego przestępstwa ŝ okoliczności jego popełnienia. Przestępstwo z art. ……………………................ Uwaga: 1) obligatoryjnie należy zastosować tryb określony w: Ă) art. 185a Ŭ.Ɖ.Ŭ. – w przypadku pokrzywdzonego przestępstwem wymienionym w art. 185a § 1 Ŭ.Ɖ.Ŭ., którLJ nie ukończył 15 lat, ď) art. 185Đ Ŭ.Ɖ.Ŭ. – w przypadku pokrzywdzonego przestępstwem wymienionym w art. 197–199 Kodeksu karnego;

 2) na wniosek pokrzywdzonego należy rozważyć zastosowanie art. 390 § 3 Ŭ.Ɖ.Ŭ. w sprawie o przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, umyślne przestępstwo przeciwko życiu i zdrowiu, przeciwko wolności lub przestępstwo z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej – gdy podczas postępowania przed sądem obecność oskarżonego mogłaby oddziaływać krępująco na pokrzywdzonego. 2 Istnieje uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia, wolności albo mienia w znacznych rozmiarach pokrzywdzonego lub osoby dla niego najbliższej.  nie  tak Uwaga: jeśli zaznaczono odpowiedź „ƚak”, należy rozważyć zastosowaniĞ art. 184 Ŭ.Ɖ.Ŭ. (wydanie postanowienia o zachowaniu ǁ tajemnicy okoliczności umożliwiających ujawnienie tożsamości pokrzywdzonego). 3 Pokrzywdzony doznał obrażeń ciała.  nie  tak Uwaga: jeśli zaznaczono odpowiedź „ƚak”, należy rozważyć zastosowaniĞ: 1) art. 147 § 1 Ŭ.Ɖ.Ŭ. w odniesieniu do czynności, o której mowa ǁ art. 143 § 1 pkt 2 Ŭ.Ɖ.Ŭ.; 2) art. 177 § 1a Ŭ.Ɖ.Ŭ.

 4 Istnieje zagrożenie dla zdrowia psychicznego pokrzywdzonego.  nie  tak Uwaga: jeśli zaznaczono odpowiedź „ƚak”, należy rozważyć zastosowanie art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 ƌ. Ž ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego ŝ świadka. 5 Inny rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa popełnionego na szkodę pokrzywdzonego, które mogą mieć wpływ na potrzebę zastosowania: 1) art. 147 § 1 Ŭ.Ɖ.Ŭ. w odniesieniu do czynności, o której mowa w art. 143 § 1 pkt 2 Ŭ.Ɖ.Ŭ.; 2) art. 177 § 1a Ŭ.Ɖ.Ŭ., art. 184–185Đ Ŭ.Ɖ.Ŭ., art. 185Ğ Ŭ.Ɖ.Ŭ., art. 299a § 1 Ŭ.Ɖ.Ŭ., art. 360 § 1 pkt 1 lit. Ě oraz pkt 3 Ŭ.Ɖ.Ŭ., art. 390 § 2 ŝ 3 Ŭ.Ɖ.Ŭ. oraz art. 10 ust. 2 ustawy nj dnia 28 listopada 2014 ƌ. Ž ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka. ....................................................................... ....................................................................... ....................................................................... ....................................................................... ....................................................................... ....................................................................... ....................................................................... ....................................................................... ....................................................................... ....................................................................... .......................................................................



Załącznik nr 2 ↗

Struktura tej części nie została zweryfikowana.

WZÓR Kwestionariusz indywidualnej oceny świadka /ndywidualnej oceny świadka, w oparciu o ten kwestionariusz, należy dokonać, jeżeli Ƶ świadka zostaną zaobserwowane lub ustalone na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy: • stan ƉƐLJĐŚŽƐŽŵĂƚLJĐnjŶLJ lub • cechy zachowania oraz komunikowania się wskazujące, że u świadka występują zaburzenia psychiczne, rozwojowe, zakłócenia zdolności postrzegania lub odtwarzania przez niego postrzeżeń – uzasadniające przekonanie, że przesłuchanie powinno odbyć się w trybie określonym ǁ art. 185Ğ ustawy z dnia 6 czerwca 1997 ƌ. – Kodeks postępowania karnego ( nj. h. z 2025 ƌ. poz. 46), zwanej dalej „k.Ɖ.Ŭ.”. Przed przystąpieniem do wypełniania kwestionariusza zawsze należy ustalić, czy świadek: 1) włada językiem polskim w stopniu komunikatywnym – aby można było stwierdzić, czy przy przeprowadzanych czynnościach powinien być obecny tłumacz języka obcego; 2) posiada szczególne potrzeby w komunikowaniu się – aby można było stwierdzić, czy przy przeprowadzanych czynnościach powinien być obecny: Ă) tłumacz polskiego ũęzyka migowego (W:D), ď) biegłLJ z zakresu komunikacji wspomagającej i alternatywnej (biegłLJ posługujący się systemem komunikacji, z którego korzysta świadek1). Imię i nazwisko oraz data urodzenia świadka: Numer sprawy: 1 Chodzi o system znaków manualnych, system znaków graficznych lub system znaków przestrzenno-dotykowych.

Załącznik nr 2 ↗

Struktura tej części nie została zweryfikowana.

WZÓR

 Właściwości i warunki osobiste świadka 1 h świadka występują zaburzenia psychiczne, rozwojowe, zakłóceŶŝĂ zdolności postrzegania lub odtwarzania postrzeżeń.  tak: ...................................................... (należy wskazać rodzaj zaburzeń lub zakłóceń) Należy ustalić, czy przesłuchanie ǁ zwykłych warunkach mogłoby wpłynąć negatywnie na stan psychiczny świadka lub czy byłoby znacznie utrudnione. 2 Przesłuchanie w innych warunkach niż wskazane w art. 185Ğ Ŭ.Ɖ.Ŭ. mogłoby wpłynąć negatywnie na stan psychiczny świadka lub byłoby znacznie utrudnione.  nie  tak  ďrak możliwości udzielenia jednoznacznej odpowiedzi Uwaga: jeśli nie jest możliwe udzielenie odpowiedzi co do sposobu przeprowadzenia czynności, należy rozważyć dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. 3 Świadek ujawnia obawy związane nj określoną płcią, które przejawiają się ǁ szczególności trudnością ǁ kontrolowaniu emocji i reakcji.  nie  tak: ...................................................... (należy wskazać płeć, która wywołuje obawy u świadka) Uwaga: w przypadku stosowania trybu określonego w art. 185Ğ Ŭ.Ɖ.Ŭ. należy zapewnić biegłego płci wskazanej przez świadka, chyba że będzie to utrudniać postępowanie – organ prowadzący czynność ustala w rozmowie ze świadkiem, jakiej płci ma być biegły biorący udział ǁ postępowaniu.

 4 Przesłuchanie może być przeprowadzone w odpowiednio przystosowanym pomieszczeniu ǁ siedzibie sądu lub poza jego siedzibą.  nie: ...................................................... (należy wskazać przyczynę)  tak Uwaga: w przypadku gdy świadek nie może być przesłuchany ǁ odpowiednio przystosowanym pomieszczeniu w siedzibie sądu lub poza jego siedzibą, przesłuchanie może odbyć się w innym miejscu – jeżeli uzasadniają to indywidualne potrzeby świadka oraz jeżeli istnieje możliwość utrwalenia czynności za pomocą urządzenia rejestrującego obraz i dźwięk. Należy ustalić miejsce, w którym można przeprowadzić przesłuchanie.